Στην περιοχή του Πόντου, το ελληνικό φρόνημα και η μαχητικότητα δε μειώθηκαν ούτε στην περίοδο της επικράτησης του φεουδαρχισμού στην αυτοκρατορία, γιατί η διάρθρωση του μεσαιωνικού εκείνου κοινωνικού συστήματος είχε εκεί, όπως ίσως και αλλού στο Βυζάντιο, μια διαφορετική, μια ιδιάζουσα μορφή:
διατηρήθηκε η μορφή της μικρής αγροτικής καλλιέργειας και επιπλέον οι αυτοκράτορες, από πολύ νωρίς, αναγκάστηκαν να δημιουργήσουν ένα ιδιόρρυθμο καθεστώς.
Το καθεστώς αυτό πρόσφερε ατέλειες και οικονομικά κίνητρα για την καθήλωση του πληθυσμού στην περιοχή, ώστε να αποτελέσει αυτός το θώρακα της αυτοκρατορίας απέναντι στους πολυάριθμους εχθρούς της.
Υπήρχαν βέβαια και στον Πόντο μεγάλοι γαιοκτήμονες, οι Δυνατοί, όπως λέγονταν, ανάμεσά τους και οι γνωστοί αντάρτες στρατηγοί της οικογένειας των Γαβράδων -Θεόδωρος και Κωνσταντίνος- αλλά δημιουργήθηκαν και τα στρατιωτόπια με τους ένοπλους καλλιεργητές της ιδιόκτητης γης, τους μικρούς κτηματίες στρατιώτες, καθώς και τα ελευθερικά χωρία, με τους χωρίτες.
Στους τελευταίους το κράτος παραχώρησε καλλιεργήσιμα χωράφια, μικρά ατομικά κτήματα, με τα οποία οι αγρότες δένονταν στενά και τα οποία υπεράσπιζαν αποφασιστικά, όταν παρουσιαζόταν η ανάγκη, γιατί επιστρατεύονταν γρήγορα και επιτόπου, μόλις πλησίαζε ο κίνδυνος και η ώρα του πολέμου.
Το φορολογικό ιδιαίτερα δίκαιο στα ελευθερικά χωρία ήταν το λεγόμενο «της επιβολής ή επιφοράς ομοκήνσων», «της επιβολής των απόρων επί τα εύπορα», «της επιδόσεως ή της επιβολής απόρου κτήσεως προς τους συγκληρονόμους ή συντελεστάς και ομοχώρους και ομοκήνσους», ή όπως τα είχε θεσπίσει αργότερα ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β' ο Βουλγαροκτόνος (976-1025) «τάς των άπολωλότων ταπεινών συντελείας εισπράττεσθαι έκ των δυνατών» (δηλαδή των τιμαριούχων).
Εκτός από τους χωρικούς και τα χωριά που είχαν δουλοπάροικους, όπου επικρατούσε το φεουδαρχικό δίκαιο, στα ελευθερικά χωρία των μικρών ιδιοκτητών οι φόροι ρυθμίζονταν και διανέμονταν με βάση όχι τον αριθμό των οικογενειών, αλλά την περιουσία και την εργασία του καθενός, καθώς και την ικανότητά του, εξαιτίας αυτών, να πληρώσει ή όχι.
Εκείνος που δεν είχε καμιά περιουσία ή δεν κέρδιζε τίποτε από την εργασία του, απαλλασσόταν από κάθε φόρο, ενώ ο εργατικός κόσμος κατέβαλλε ελάχιστο φόρο. Το φόρο που αναλογούσε ο αυτόν, τον πλήρωναν οι ευπορότεροι (αλληλέγγυος φόρος).
Χρήστος Σαμουηλίδης
"ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ"
