Χιλιάδες Έλληνες απο τις περιοχές του Μικρασιατικού Πόντου εγκαταστάθηκαν στην περιοχή του Καρς, κυρίως μετά το 1917, για να αποφύγουν τους κατατρεγμούς των Τούρκων.
Οι Έλληνες, όμως, της περιοχής του Καρς — Κυβερνείο Καρς, συνηθίζουν να το ονομάζουν— δεν επρόκειτο να μείνουν ήσυχοι και εκεί, γιατί το 1918 οι Σοβιετικοί Ρώσοι παρέδωσαν το Καρς στον Μουσταφά Κεμάλ και τους Τούρκους. Τότε, και πάλι προσφυγιά, τώρα στα ενδότερα της Ρωσίας ή προς την Ελλάδα.
Ο καθηγητής και συγγραφέας Δημήτρης Νικοπολιτίδης, με πολλή υπομονή, συγκέντρωσε όσο περισσότερα στοιχεία μπόρεσε για την παρουσία του ελληνικού στοιχείου στην περιοχή του Καρς και τα παρουσιάζει, κατά διοίκηση.
Τα στοιχεία αυτά, πολλά από τα οποία προέρχονται από ανάλογη μελέτη του πρώην βουλευτή Κιλκίς Νίκου Αφεντουλίδη (από το Σεβαστό, παλιά Σέσλοβα), ενδιαφέρουν όχι μόνον τους Καρσλήδες, αλλά και το σύνολο των Ελλήνων που ζητούν να μάθουν για τον έξω Ελληνισμό.
|
|
|
Σπίτια έξω απο τα τείχη του ΚΑΡΣ
Οικισμός Γιουκαρισεττίκ - Άνω Τσιαπίκ. Το νέο όνομα του οικισμού είναι Γιουκαρινταμλαπινάρ. Στην απογραφή του 1913 είχε 400 κατοίκους, που προέρχονταν από την Ίμερα, την Κρώμνη, το Οβαλουδές, το Πίσκιαληδες της Αργυρούπολης. Είχε εκκλησία και διτάξιο δημοτικό σχολείο, στο οποίο διευθυντής ήταν ο ιερέας Κωνσταντίνος Μπαγανάς και δάσκαλος ο Ιωάννης Ιωαννίδης. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στην Κοκκινιά και το Μελισσουργειό Κιλκίς, στο Παλαιόκαστρο και το Ροδολείβος Σερρών, στην Ποντοκώμη Κοζάνης και στο θρυλλώρειο και τους Υφαντές Ροδόπης.
Οικισμός Ασαγκισεττίκ - Κάτω Τσιαττίκ. Το νέο όνομα του οικισμού είναι Ασαγκινταμλαπινάρ. Το 1913 είχε 687 κατοίκους, που προέρχονταν από την Αργυρούπολη. Είχε εκκλησία και δημοτικό σχολείο, στο οποίο ήταν διευθυντής ο ιερέας Κωνσταντίνος Μπαγανάς. Στην Ελλάδα εγκαταστάθηκαν στο Παλαιόκαστρο Σερρών και στην Ποντοκώμη Κοζάνης.
Οικισμός Τσιλαχανά. Το νέο όνομα είναι Τσιλαχανέ. Στην απογραφή του 1918 είχε 300 κατοίκους. Απείχε από το Καρς 45 χιλιόμετρα. Είχε εκκλησία και δημοτικό σχολείο, στο οποίο ήταν διευθυντής ο Ισαάκ Αρχοντίδης και δάσκαλος ο Αλέξανδρος Ευθυμιάδης. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στον Επτάμυλο, στον Λευκώνα και στη Μαυροθάλασσα Σερρών, στις Κάτω Κλεινές της Φλώρινας και στην Πολίχνη Θεσσαλονίκης.
Οικισμός Απουλβάτ. Νέο όνομα Κουρμπανσαγιρί. Στην απογραφή του 1918 είχε 1.200 κατοίκους, που προέρχονταν από την περιοχή της Σεβάστειας. Είχε την εκκλησία των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης και μονοτάξιο δημοτικό, στο οποίο ήταν διευθυντής ο Ευστάθιος Γεωργιάδης και δάσκαλος ο Αθανάσιος Τσαλίδης. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στον Λευκώνα Σερρών, στην Αρίσβη και το Θρυλλώρειο Ροδόπης, στο Περιθώρι Δράμας και στην Ελευθερούπολη Καβάλας.
Οικισμός Γενίκιοϊ. Στην απογραφή του 1907 είχε 607 κατοίκους, που προέρχονταν από το Ερζερούμ, από την Αργυρούπολη και την Κολωνία. Οι κάτοικοι του ίδρυσαν ελληνική κοινότητα το 1881. Είχε εκκλησία και διτάξιο δημοτικό σχολείο, στο οποίο διευθυντής ήταν ο ιερέας Κυριάκος Παπαδόπουλος και δάσκαλοι οι Δημήτριος Κωνσταντινίδης, Δημήτριος Σιδερίδης και Μηνάς Αποστολίδης. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στο χωριό Νώτια Αριδαίας, πάνω στο βουνό Πάικο.
Οικισμός Καρακούρτ ή Γαράγουρουτ. Βρισκόταν σε υψόμετρο 1.200 μέτρων. Είχε 492 κατοίκους που προέρχονταν από την Αργυρούπολη, τη Σεβάστεια, τη Γαράσαρη και το Πολάτ Κολωνίας. Ήταν έδρα μιας περιοχής 23 χωριών - ένδεκα ελληνικών και αρμενικών. Η εκκλησία τιμούσε τη μνήμη των Αγίων Νικολάου και Γεωργίου (κοζάκων). Είχε δημοτικό σχολείο. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στον Μαυρόβατο Δράμας, στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη.
Οικισμός Καράουργαν (Γαράουργαν). Στην απογραφή του 1918, ο πληθυσμός ήταν 850 κάτοικοι, που προέρχονταν από την Τραπεζούντα, την Τρίπολη,, την Τοκάτη και τη Σεβάστεια. Πριν από το 1840 εγκαταστάθηκαν στο Καράουργαν Έλληνες από το Σιμικλί της Αργυρούπολης και, πιθανόν, από το Χόταρ του Ερζερούμ. Εκκλησιαστικά ήταν έδρα αρχιερατικής επιτροπής και είχε εκκλησία στη μνήμη του Αγίου Νικολάου. Εκεί λειτουργούσε και διτάξιο ρωσικό ημιγυμνάσιο. Στο δημοτικό σχολείο διευθυντής ήταν ο Γεώργιος Χαριτίδης και δάσκαλος ο Κωνσταντίνος Χονδροματίδης. Ήταν ο τελευταίος σιδηροδρομικός σταθμός της γραμμής προς το Καρς και, επίσης, έδρα τελωνείου και αστυνομικού σταθμού. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στη Μεγάλη Βρύση Κιλκίς, στην Αργυρούπολη και τον Μαυρότοπο Δράμας, στην Ασβεστόπετρα και στον Πέρδικα Κοζάνης, στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη.
Οικισμός Κουζίλ. Στην απογραφή του 1907 είχε 508 κατοίκους που προέρχονταν από το Πολάτ Κολωνίας. Είχε εκκλησία και διθέσιο δημοτικό σχολείο, στο οποίο ήταν διευθυντής ο ιερέας Αλέξανδρος Παναγιωτίδης και δάσκαλος ο Ιωάννης Παπαδόπουλος. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στον Μαυρόβατο και στο Προάστειο Δράμας.
Οικισμός Κιόρογλου. Στην απογραφή του 1918 είχε 32 οικογένειες. Οι κάτοικοι προέρχονταν από την Αργυρούπολη. Στον οικισμό έδρευαν ρωσικό τελωνείο και αστυνομικό τμήμα. Είχε εκκλησία και μονοτάξιο δημοτικό σχολείο, με διευθυντή τον ιερέα Λάμπρο Παπαδόπουλο. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στη Νώτια Αριδαίας Πέλλας και στο Ροδολείβος Σερρών Οικισμός Μεντζικέρτ. Κατά την απογραφή του 1907 κατοικούσαν στον συνοικισμό 124 οικογένειες, που προέρχονταν από τη Σεβάστεια και τη Γαράσαρη. Διέθετε ναό και δημοτικό σχολείο, του οποίου διευθυντής ήταν ο ιερέας Ευστάθιος Νικολαΐδης και δάσκαλοι ο Αβραάμ Ασμαΐδης, ο Ιωάννης Τσαχουρίδης και ο Νικόλαος Νικολαΐδης. Στην Ελλάδα, οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στην Ελασσόνα, στην Ολυμπιάδα Ελασσόνας, στην Πτολεμαΐδα και στην Καλαμαριά.
Οικισμός Μέτσιτλι. Οι κάτοικοι του προέρχονταν από το Πολάτ Αργυρούπολης. Στην Ελλάδα, οι κάοικοί του εγκαταστάθηκαν στο Ελληνικό και τα Θεοδόσια Κιλκίς, στη Βέροια, το Λαζοχώρι και την Πατρίδα Ημαθίας, στην Αργυρούπολη και τα Κουδούνια Δράμας, στην Πτολεμαΐδα, την Ασβεστόπετρα και την Ποντοκώμη Κοζάνης και στην Καλαμαριά.
Σαρήκαμις. Ήταν έδρα υποδιοίκησης. Το 1828 καταλήφθηκε από τους Ρώσους και αποτέλεσε τμήμα της Ρωσικής Αρμενίας. Μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης δόθηκε στην Τουρκία. Η πόλη είχε 5.000 κατοίκους και η υποδιοίκηση 35.000, από τους οποίους πολλοί ήταν Έλληνες, που προέρχονταν από διάφορα μέρη του Πόντου. Είχε ελληνικό δημοτικό σχολείο και ναό. Οι κάτοικοι του Σαρήκαμις εγκαταστάθηκαν στο Ροδολείβος και στον Σιδηροδρομικό Σταθμό Αγγίστας Σερρών, στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Κοζάνη και την Πτολεμαΐδα.
Οικισμός Σουρμπασάν (Ραχήλα). Το νέο του όνομα είναι Σιρμπασάν. Στην απογραφή του 1918 είχε 650 κατοίκους, που προέρχονταν από τη Ρεφάγια, το Πισίρ και το Σόρχουμ της Σεβάστειας, από το Καδήκιοϊ της Νικόπολης κ. α. Είχε διτάξιο δημοτικό σχολείο και ναό του Αγίου Γεωργίου. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στο Χορήγι Κιλκίς, στην Αγία Κυριακή, Αλιστράτη, Δόμηρος, Μαυροθάλασσα, Παλαιοκώμη, Σιδηροδρομικό Σταθμό Αγγίστας Σερρών και στην πόλη των Σερρών, στο Ανθοχώρι (Ραχήλα), Καλλιθέα, Περίχωρα, Προάστειο και Προσοτσάνη Δράμας και στη Δράμα.
Οικισμός Χάντερε. Οι κάτοικοι του προέρχονταν από τη Σεβάστεια. Είχε ναό και δημοτικό σχολείο, στο οποίο διευθυντής ήταν ο Θεόδωρος Ξενοδοχίδης και δάσκαλος ο Ιωάννης Κοιμίσης. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στο Σταυροχώρι Κιλκίς, στη Λευκοθέα, το Ροδολείβος και τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Αγγίστας Σερρών, στις Κάτω Κλεινές Φλώρινας, στην Καλαμαριά και στην Αθήνα.
Οικισμός Αρσενιάκ. Έχει δύο νέα ονόματα: Ερσινέκ και Ορμανλί. Το 194 είχε 214 κατοίκους. Είχε ναό.
Οικισμός Άνω Μερενές. Στην απογραφή του 1907 είχε 200 κατοίκους. Οι κάτοικοι του προέρχονταν από την περιοχή της Κολωνίας του Πόντου. Είχε ναό και δημοτικό σχολείο, στο οποίο διευθυντής ήταν ο ιερέας Γεώργιος Γιάκοβλεφ και δάσκαλος ο Ελευθέριος Ελευθεριάδης. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στο χωριό Νώτια της Αριδαίας, στο όρος Πάικο. |
|
Η Ακρόπολη του Καρς |
Οικισμός Κάτω Μερενές. Το 1907 είχε 258 κατοίκους, που προέρχονταν από την περιοχή της Κολωνίας. Είχε ναό και δημοτικό σχολείο, στο οποίο διευθυντής ήταν ο ιερέας Γεώργιος Γιάκοβλεφ και δάσκαλος ο Ελευθέριος Ελευθεριάδης. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στη Νώτια Αριδαίας.
Οικισμός Μπαρτούς. Το νέο του όνομα είναι Γκατζίλέρ. Είχε 103 οικογένειες, που προέρχονταν από την Κρώμνη, την Ίμερα, τη Βαρενού, τη Ματσούκα και τη Σάντα. Ο ναός του ήταν προηγουμένως τζαμί που μετατράπηκε σε χριστιανική εκκλησία το 1895. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στον Αχινό, τον Λευκώνα, τη Μαυροθάλασσα και τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Αγγίστας Σερρών και στον Πεντάβρυσο Κοζάνης.
Οικισμός Ναριμάν. Το νέο του όνομα είναι Ναρμάν. Το 1918 είχε 850 κατοίκους, που προέρχονταν από τη Σάντα, την Κρώμνη και το Πολάτ της Αργυρούπολης.
Είχε ναό του Αγίου Γεωργίου και διτάξιο δημοτικό σχολείο, στο οποίο διευθυντής ήταν ο ιερέας Ιωάννης Παπαμιχαηλίδης και δάσκαλος ο Ηλίας Λαζαρίδης.
Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στο Κεντρικό και στη Νέα Σάντα Κιλκίς, στην Πτολεμαΐδα, στους Αντιφίλιππους και στο Κοκκινόχωμα Καβάλας, στο Παρανέστι και στη Σεβάστεια Δράμας, στην Ξάνθη και την Κομοτηνή.
Όλτι. Το νέο του όνομα είναι Όλτου. Το 1924 είχε 15.000 κατοίκους, που προέρχονταν από την περιοχή της Αργυρούπολης και διατηρούσαν την ποντιακή διάλεκτο και τα ήθη και έθιμα της πατρίδας τους. Ήταν έδρα υποδιοίκησης, με δέκα ελληνικούς ποντιακούς οικισμούς γύρω του. Είχε ναό, δημοτικό σχολείο και αστική σχολή. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στην Πολίχνη Θεσσαλονίκης, στην Κατερίνη και τη Φλώρινα.
Οικισμός Παντζιαρότ. Στην απογραφή του 1918 είχε 600 κατοίκους. Είχε ναό και διθέσιο δημοτικό σχολείο. Ένας από τους διευθυντές του ήταν ο ιερέας Γεώργιος Ελευθεριάδης και δάσκαλος ο Δημήτριος Θεοδωρίδης. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στο Μελισσουργειό Κιλκίς, στη Βεργίνα και το Βρυσάκι Ημαθίας, στην Καλαμαριά και στην Πολίχνη.
Οικισμός Ποσίκ. Το νέο του όνομα είναι Γκατζενέκ. Το 1913 είχε 352 κατοίκους. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στην Καλαμαριά, στον Λαχανά Θεσσαλονίκης, στο Νεοχωράκι Φλώρινας, στη Δράμα, στην Κομοτηνή και στο Κιλκίς.
Άνω Τσιορμίκ. Το νέο του όνομα Καγινάκ ή Τσερμίκ. Είχε 63 οικογένειες. Είχε ναό και δημοτικό σχολείο στο οποίο διευθυντής ήταν ο ιερέας Λάζαρος Παπαδόπουλος και δάσκαλος ο Γεώργιος Στυλιανόπουλος.
Κάτω Τσιορμίκ. Το νέο του όνομα Καγινάκ ή Τσερμίκ. Είχε 59 οικογένειες. Είχε ναό και δημοτικό σχολείο στο οποίο διευθυντής ήταν ο ιερέας Λάζαρος Παπαδόπουλος και δάσκαλοι ο Ιωάννης Φαχουρίδης και ο Ιάκωβος Φιλιππίδης. Οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στα Παλατίτσια Ημαθίας.
Δημήτριος Νικοπολιτίδης
Φιλολογος-Συγγραφέας
Πηγη:Περιοδικό "ΠΟΝΤΙΑΚΑ"
Santeos
3 Απρίλη '11 20.04'
