Δεν μπορεί να υποστηρίξει κανείς , ότι το Κεφάλαιο αυτό αποτέλεσε λεπτομερή εικόνα της δυναμικής δράσεως σ όλους τους τομείς του υπόδουλου Ελληνισμού και έδωσε τα πλήρη στοιχεία μιάς κοινωνίας ελληνικής, που είχε όλο σφρίγος και δυναμισμό μέσα σε ένα κράτος που δεν φημιζόταν για τη διαφύλαξη των υποσχέσεων και τη διατήρηση των προνομίων, που αυτό το κράτος έδωσε κατά καιρούς.
Η προσπάθεια του Κεφαλαίου αυτού δεν ήταν η πλήρης καταγραφή, αλλά η δειγματοληπτική παράθεση των πλέον σπουδαίων κέντρων του υπόδουλου Ελληνισμού στα οποία η ελληνική επινοητικότητα και η δραστηριότητα στους οικονομικούς και εκπολιτιστικούς τομείς, υπήρξε αξιοζήλευτη και απίστευτη.
Πέρα από αυτή την επισήμανση, το Κεφάλαιο αυτό, προσπάθησε να τονίσει τα στοιχεία εκείνα, που μεταφυτεύθηκαν στη μητροπολιτική Ελλάδα, στην οποία επέδρασαν και της έδωσαν μιάν άλλη διάσταση στην πορεία προς την οικονομική και εκπολιτιστική ανάπτυξη της.
Πάντως, ένα σύντομο συμπλήρωμα του Κεφαλαίου αυτού ας θεωρηθεί ένας αποκαλυπτικός πίνακας, που στη συντομία του προσπαθεί να δώσει τη θετική εικόνα της πληθυσμιακής και εκπολιτιστικής στάθμης του υπόδουλου Ελληνισμού.
Ο πίνακας αυτός, που καταρτίσθηκε από προσφυγικές οργανώσεις της Ηπείρου, με την ευκαιρία των πενήντα χρόνων από το μοιραίο 1922, μας δίνει τα εξής στοιχεία, για τον υπόδουλο Ελληνισμό της Τουρκίας:
 |
| Ankara November 1925 (The National Geographic) |
Σχολεία 2.040 - Διδακτικό προσωπικό 4.577 - Μαθητές, μαθήτριες 188.587.
Και φυσικά, ο πίνακας αυτός δεν είναι ολοκληρωμένος, δεν περιλαμβάνει τα μέρη της Α. Θράκης και πολλές άλλες περιοχές της Μ. Ασίας. Ομως είναι κάτι στο καθόλου. Σας τον παραθέτουμε για να βγάλετε τα συμπεράσματα σας:
|
Εκκλ.επαρχίες |
'Ελληνες |
Κοινότητες |
Εκκλ. |
Ιερείς |
Σχολεία |
Διδάσ. |
Μαθητ. |
|
Καισαρείας |
74.074 |
45 |
57 |
114 |
84 |
183 |
6.573 |
|
Εφέσου |
271.658 |
95 |
128 |
179 |
168 |
419 |
26.270 |
|
Κυζίκου |
111.168 |
68 |
83 |
130 |
99 |
264 |
10.802 |
|
Νικομήδειας |
85.000 |
60 |
76 |
73 |
83 |
103 |
4.599 |
|
Νικαίας |
59.300 |
24 |
29 |
41 |
31 |
88 |
4.265 |
|
Χαλκηδόνας |
137.920 |
27 |
55 |
110 |
68 |
177 |
12.170 |
|
Αμασείας |
238.206 |
281 |
511 |
620 |
463 |
799 |
21.219 |
|
Προύσης |
51.535 |
14 |
28 |
33 |
26 |
68 |
4.325 |
|
Νεοκαισαρείας |
102.563 |
150 |
300 |
400 |
165 |
336 |
13.300 |
|
Ικονίου |
90.742 |
43 |
52 |
130 |
68 |
113 |
9.065 |
|
Πισιδίας |
49.920 |
21 |
46 |
45 |
28 |
84 |
3.840 |
|
Τραπεζούντας |
86.671 |
76 |
258 |
174 |
114 |
249 |
10.671 |
|
Σμύρνης |
244.600 |
19 |
33 |
102 |
60 |
431 |
18.300 |
|
Μοσχονησίων |
10.000 |
1 |
7 |
12 |
2 |
12 |
400 |
|
Αγκύρας |
17.267 |
4 |
11 |
16 |
9 |
32 |
1.193 |
|
Φιλαδελφείας |
30.150 |
19 |
20 |
22 |
23 |
42 |
1.782 |
|
Προκονησίου |
30.300 |
13 |
26 |
33 |
225 |
442 |
11.410 |
|
Κολωνίας |
37.585 |
95 |
122 |
143 |
21 |
67 |
3.000 |
|
Χαλδίας |
103.523 |
119 |
248 |
300 |
96 |
185 |
5.865 |
|
Ηλιουπόλεως |
89.960 |
43 |
53 |
77 |
60 |
149 |
6.580 |
|
Ροδοπόλεως |
36.492 |
46 |
80 |
104 |
68 |
139 |
3.910 |
|
Κρήνης |
60.055 |
34 |
46 |
75 |
48 |
97 |
6.020 |
|
Αναίων |
51.550 |
22 |
36 |
74 |
31 |
98 |
5.030 |
Σύνολο 2.070.238 1.319 2.305 2.934 2.040 4.577 188.587
(Σημείωση - της συντάξεως του Πίνακα -: Δεν περιλαμβάνονται οι επαρχίες του Πατριαρχείου Αντιοχείας, δηλ. Ειρηνούπολης, Ταρσού και Αδάνων, Βέροιας (Χαλεπίου) και Σελεύκειας)
Δεν εγγυόμαστε, φυσικά, για την πιστότητα του Πίνακα, αλλά δεν μπορεί να αμφισβητήσει κανείς ότι δίνει μίαν εικόνα και του ελληνικού πληθυσμού της Μικρός Ασίας και της θρησκευτικής και παιδευτικής καταστάσης του.
Γιώργου Λαμψίδη
"Οι πρόσφυγες του 1922"
Santeos
24 Ιουνη '11 18.44'
