Η πόλη αυτή δεν συμπεριλαμβανόταν στα όρια του διεκδικούμενου Πόντου, ασφαλώς, όμως, αποτελούσε ποντιακό οικισμό.
Το όνομα της σημαίνει, το μεταλλείο του Ακ νταγ (Λευκού όρους) και βρισκόταν στο μέσον πεδιάδας, βόρεια του συγκεκριμένου βουνού.
Αποικίστηκε το 1832 από ελληνικές οικογένειες της Αργυρούπολης και Σταυρίν μετά την παρακμή των εκεί μεταλλείων.
Οι κάτοικοι αρχικά εργάστηκαν στα μεταλλεία της περιοχής, αλλά όταν και αυτά σταμάτησαν να λειτουργούν (1880) στράφηκαν στη γεωργία και το εμπόριο.
Στο Ακ νταγ μαντέν κατοικούσαν 1.200 οικογένειες Ελλήνων, 200 Τούρκων και 80 Αρμενίων.
Εκκλησιαστικά, υπάγονταν στο Μητροπολίτη Χαλδίας
Το Ακ-Νταγ-Μαντέν είναι γνωστό για τους κρυπτοχριστιανούς της περιοχής (Σταυριώτες) και το Σταυριωτικό Ζήτημα.
Μετά την κήρυξη του Συντάγματος του 1876 οι Κρυπτοχριστιανοί τόλμησαν να φανερώσουν τη χριστιανική τους πίστη και να ζητήσουν την επίσημη αναγνώριση τους.
Αποτέλεσμα: οι βίαιες αντιδράσεις των τουρκικών αρχών και τα μαρτύρια των Σταυριωτών μέχρι την πλήρη δικαίωση τους, το 1910.
Μνημεία που σώζονται από το Ακ-Νταγ Μαντέν:
- Ελληνικά σπίτια αρχοντικά (το σπίτι του Ευφραιμίδη σήμερα είναι Νοσοκομείο).
- Ο Ναός του Αγ. Γεωργίου (σήμερα τζαμί).
- Ο Ναός του Αγ. Χαραλάμπους, με τον αυλόγυρο (σήμερα αποθήκη λιπασμάτων).
- Το Δημοτικό Σχολείο (και σήμερα σχολείο).
Περιοχή Ακ Νταγ Μαντέν (κατά Γ. Κ. Βαλαβάνη)
|
Χωριό |
Κάτοικοι |
|
Ακ Δαγ |
5.000 |
|
Καρά Πιρ |
1.500 |
|
Απτουρραχμανλή |
1.500 |
|
Κουλλούκ |
1.250 |
|
Χάλκατζη |
1.250 |
|
Σαχνά-Δερεσί |
1.000 |
|
Παγτζατάκ |
750 |
|
Κηλλή-Πουνάρ |
1.425 |
|
Τοκούζ |
1.000 |
|
Ποζ-Χιουγιούκ |
600 |
|
Εβχζή |
700 |
|
Ακ-Τας |
300 |
|
Τσικρικτζή |
300 |
|
Τατ-Δερεσί |
400 |
|
Ελμαλί-Κιολί |
250 |
|
Σεκί-κασί |
250 |
|
Κουσ-Καγιά |
200 |
|
Κέισερι |
75 |
|
Τουργούτ |
125 |
|
Τεκκέ-Κιουνεγί |
200 |
|
Γετί-Σεχερλί |
50 |
|
Κατή-Κισλά |
125 |
|
Χοπούτς |
200 |
|
Αταλα |
75 |
|
Καρατζά-Βιράν |
400 |
|
Τσάχαλη |
100 |
|
Όλουτζα |
125 |
|
Παγτζετζίκ |
500 |
|
Πελ Οπέν |
150 |
|
Κούρτενι |
250 |
|
Σύνολο |
20.000 |
Santeos
24 Νοεμβρη '09 21.10'
