Άητέντς έπαραπέτανεν ψηλά σά επουράνια
και τα τσαγγία 'τ κόκκινα καί τό τσσιαρκούλ ν' άτ μαύρον
κι'εβάστανεν σά κάρτσσια 'τ παληκαρί βραχχιόναν.
--Άητέ 'μ για δός 'μ άς σό κρατείς γιά πέμε όθεν κείται.
- Άς σό κρατώ 'κι δίγω σε κι αρ όθεν κείται λέω.
Γιά ποίσον σίδερον ραβδίν και χάλκενα τσσιαρούχχια
Κ'έπαρ σό χχέρι 'σ τή στράταν κι όλον τό μονοπάτιν.
Ακεί σό πέραν τό ραχχίν σ' άλλο τ' επεκεί μέρος
Γραικόπουλον έσκότωσαν και κείται σκοτωμένον,
Και 'κ εχχ μάναν νά κλαίει άτο, κύρην νά πονισκάται,
Και 'κ εχχ αδέλφια σπλαχνικά νά κλαίγν' από καρδίας.
Κλαίγν' άτον τό Πάσα πνοή και ή Δοξολοΐα,
κλαίει κι ό καπετάνος άτ κι όλια τά παληκάρια τ.
Φατέστε πουλία 'μ φατέστε, φαέεστε τον γαρίπην,
Σην θάλασσαν καλυμπετής σ' ομάλια πιαχλιβιάνος,
σον πόλεμον τρισέλλενος, ρωμαίικον παληκάριν.
Σημ. Στό τέλος κάθε στίχου υπάρχει ή επωδός «όϊ ν' άηλί έμέν, όϊ ν' άηλί έμέν» «όϊ αμάν, αμάν, όϊ αμάν, αμάν». Ό σκοπός είναι σέ ρυθμό «τίκ».
ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ
έπαραπέτανεν= πετούσε ψηλά
τζαγκία = σκέλη, πόδια,
τσαρκούλ' (τσαρκούλιν) = λειρί, αλλά καί καλύπτρα γυναικεία,
κάρτζια = γαμψά νύχια,
βραχίονας = βραχίονες, χέρια,
καρίπην = έρημο, χωρίς κανένα συγγενή,
πεχλιβάνος = παλαιστής, παλληκαράς.
'Αητός πετούσε στα ψηλά
Αητός πετούσε στα ψηλά, ψηλά στα επουράνια,
τά πόδια του ήταν κόκκινα κι είχε τό ράμφος μαύρο,
στα νύχια του, παλληκαριού σφιχτά κρατούσε χέρια.
- Αητέ, μού δίνεις τί κρατάς; Μου λες πούναι τό σώμα;
- Δεν δίνω κείνο, πού κρατώ. Τό σώμα πέρα κείται.
Γιά κάνε σιδεροραβδί καί χάλκινα τσαρούχια
καί πάρε τη στράτα, στρατί, στρατί τό μονοπάτι.
Εκεί στό πέρα τό βουνό κι άπ' τό ελάτι πέρα,
τά μαύρα τά πουλιά τόν τρων', τόν τριγυρίζουν τ' άσπρα.
- Φάτε πουλιά, φάτε πουλιά, τόν ήρωα τόν έρημο,
γενναίο θαλασσομάχο κι Ακρίτα τιμημένο,
στον πόλεμο «τραντέλλενας», στη μάχη σαν λιοντάρι.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ
Συχνά οι ήρωες μένουν άταφοι. Πολλές φορές γίνονται βορά στα όρνεα. Αυτή ακριβώς είναι ή μοίρα του ήρωα τού παραπάνω ποιήματος.
Μάχεται ο Ακρίτας καί θυσιάζει τή ζωή του γιά τήν ελευθερία της πατρίδας.
Οι συνθήκες του πολέμου είναι τραγικές. H απόδοση τιμών στό μεγάλο νεκρό δεν είναι δυνατή. Τό ματωμένο σώμα του βρίσκεται σωριασμένο σέ τόπο ερημικό.
Μαύρα πουλιά τρώνε σιγά-σιγά τό τιμημένο σώμα. Άσπρα πουλιά τόν θρηνούνε. Καί ή φύση, συμπληρώνοντας τό τραγικό μεγαλείο τής στιγμής, του προσφέρει τ' αγριολούλουδα της.
Παραδίπλα, τά όπλα του πολεμιστή υπενθυμίζουν τή δόξα του.
Όμως, ό Τραντέλλενας δεν μπορεί να μείνει στη λησμονιά. Στοχάζεται γι' αυτόν ή Θεία Πρόνοια.
Ευγενής αητός εκφράζει τή βούληση Της καί ενεργεί σαν αστραπή. Κατεβαίνει στη Γή και αποσπά από τό σώμα του παλληκαριού τα χέρια. Έπειτα, φτεροκοπά καί ανεβαίνει στους αιθέρες.
H ποιητική εικόνα έχει μεγαλοπρέπεια. O αητός, μέ τά χέρια του παλληκαριού στα νύχια του, στέκει φωτεινό μετέωρο στους αιθέρες. Μεσουρανεί ή δόξα του ήρωα καί η λάμψη της, από τά ύψη, καταυγάζει τούς ορίζοντες, πέρα καί πάνω από τό χρόνο.
Στήνουν οι λαοί μνημεία γιά τόν άγνωστο στρατιώτη. Σε κάθε εθνική επέτειο τιμούν τόν ανώνυμο αγωνιστή μέ διάφορες γιορταστικές εκδηλώσεις.
Γράφουν γι' αυτόν επώνυμοι μουσουργοί καί ποιητές νότες καί στίχους. Είναι εκφράσεις θαυμασμού καί ευγνωμοσύνης γιά τήν πολύτιμη προσφορά του στό βωμό του έθνους.
Η ελλαδική δημοτική μούσα δεν δίνει καμιά εγκωμιαστική νότα πρός τόν «άγνωστο στρατιώτη».
H ποντιακή μούσα, μέ τό ύπ' όψιν ποίημα, προσφέρει τόν καλύτερο ύμνο πρός τόν «άγνωστο πολέμαρχο Ακρίτα». Τόν βγάζει από τήν ανωνυμία. Τόν κάνει πασίγνωστο μέ τό γενικό όνομα «Ακρίτας». Ψάλλει τή δόξα του, περιγράφοντας τό τραγικό του μεγαλείο.
Στάθης Ευσταθιάδης
Santeos
31 Ιουλη '10 12.44'
