Γεννήθηκε το 1909 στο Καπίκιοϊ επαρχίας Ματσούκας Πόντου Κατοικεί
στον Τετράλοφο Κοζάνης
0 Τετράλοφος Κοζάνης φιλοξένησε και φιλοξενεί ακόμα πρόσφυγες από την ορεινή επαρχία της Ματσούκας, μια περιοχή στην καρδιά του Πόντου, ανάμεσα στην Αργυρούπολη και την Τραπεζούντα, κοντά στο ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά.
Ο Κώστας Κηρυκόπουλος είναι ο μεγαλύτερος σε ηλικία πρόσφυγας του χωριού και διαθέτει εξαιρετική μνήμη. Έφυγε από τον Πόντο σε ηλικία αρκετά μεγάλη για να θυμάται το χωριό του, το Καπίκιοϊ του Πόντου, λίγα χιλιόμετρα μακριά από το Τσεβιζλούκ. την πρωτεύουσα της επαρχίας Ματσούκας.
Το Καπίκιοϊ απάρτιζαν οι έξι μαχαλάδες (συνοικίες), Εντυμα, Κοσμά, Καρά, Κοντού, Κιζερά, Τιάχα και Ζερφυρή.
 |
| Με το γιο του Αβραάμ (στο μέσο) και τον φίλο του Ευγένιο Κουσίδη (δεξιά) ,που εκτελέστηκε το 1944 απο συνεργάτες των Γερμανών |
Για τον ηλικίας 101 ετών, Κώστα Κηρυκόπουλο ή «Βαΐζογλη» όπως του αρέσει να τον αποκαλούν με το πραγματικό του επίθετο που στα τουρκικά σημαίνει «ρήτορας», η σκέψη της Πατρίδας του προκαλεί συγκίνηση:
«Είχαμε το καλύτερο χωριό στην περιοχή, το πιο πλούσιο. Το πιο παραγωγικό. Φουντούκια ολόκληρα χωράφια. Και κάνναβι. Αυτό που έβγανε χασίσι αλλά δεν το ξέρανε. Πήγαιναν οι γυναίκες να κόψουν τα φύλλα και λιποθυμούσανε μέσα στα χωράφια.
Και δεν ξέρανε ότι απ' το καννάβι το παθαίνουν.. .Σπέρναμε καλαμπόκια, κριθάρια, σιτάρια, από όλα... Είχαμε και μπαχτσέδες, πράσα να 'βλεπες, λάχανα να 'βλεπες... Είχαμε πατώματα-πατώματα τα χωράφια μας. Έλατα και δέντρα να έβλεπες. Είχαμε και τρία λιβάδια». Τα «λιβάδια» ήταν τα παρχάρια, τα θερινά βοσκοτόπια όσων ασχολούνταν με την κτηνοτροφία στα βουνά.
«Τα σπίτια έμορφα είχαμε, ξύλινα και διώροφα. Από πάνω η σκεπή ήταν από χαρτώματα που τα λέγαμε. Μικρά σανιδάκια. Ειδικό πεύκο κόβανε και φτιάχνανε τη σκεπή. Άντεχε για χρόνια, δεν πάθαινε τίποτα. Και ούτε σταγόνα νερό όταν έβρεχε...»
 |
| Ο Κώστας Κηρυκόπουλος πάνω αριστερά με τη γυναίκα του στο πλάι το 1931. |
Αν και το χωριό ήταν πλούσιο και μεγάλο, ούτε το μέγεθος ούτε ο πλούτος ήταν τα κύρια χαρακτηριστικά του: «Το χωριό μας ήταν οπλισμένο σαν αστακός. Άμα έβλεπες τη διπλανάσταση το Πάσχα, ερχόντανε οι δύο ενορίες, η μία από τη μια πλευρά κι η άλλη από την άλλη και παρατασσόντουσαν από δω κι από κει σε διμοιρίες. Κι άμαν έδινε το σύνθημα ο ένας με μια σφαίρα, άναβεν ο τόπος. Όλοι μάουζερ! Άρματα, άστραφτε ο ουρανός. Σωρός οι κάλυκες στα πόδια τους... Κι έλεγα εγώ, μικρός ήμουνα, πώς πυροβολούνε αυτοί οι άνθρωποι με τα τουρκοχώρια απέναντι. Ακούνε όπως πυροβολούμε. Ένα ποτάμι μόνο μας χώριζε...».
Αυτό το ποτάμι, ο Δαφνοπόταμος ή Πυξίτης, συνδέθηκε σύντομα με τον θάνατο για τον μικρό Έλληνα: «Το ποτάμι αυτό είχε βαφτεί με το αίμα των Αρμενίων. Εκεί έσφαζαν τους Αρμεναίους. Και το ποτάμι έγινε αίμα. Μεγάλο ποτάμι, μέχρι την Τραπεζούντα κατέβαινε. Είχαμε μια οικογένεια Αρμένηδων μέσα στο χωριό εμείς αλλά την κρύβαμε. Είχανε ένα αγόρι και ένα κορίτσι...».
Σφαγή τέτοιων διαστάσεων σαν κι αυτήν που είδαν να συμβαίνει στους Αρμένιους, δεν έφτασε ποτέ στο χωριό:
«Πριν την Ανταλλαγή, δεν είχε γίνει τίποτα στο χωριό. Εμείς στο χωριό είχαμε και πεξήν (=χωροφύλακα) Τούρκον. Και στα ακρινά κάτω, στον κάτω μαχαλά του χωριού μας, ερχόντουσαν κάποτε Τούρκοι να ληστέψουν. Πεινασμένοι ήταν και θέλαν να αρπάξουν κάτι να φάνε. Και από πάνω απ' το χωριό φώναζαν. Και ήταν αυτός ο αστυνομικός που φύλαγε το χωριό μας, μαζί με τον πρόεδρο. .. Και προχωρούσαν μέσα απ' τα χωράφια και πυροβολούσανε κι οι κλέφτες αυτοί φεύγανε».
Παρά το ειδυλλιακό της περιγραφής, η γενική εικόνα είναι λίγο διαφορετική, καθώς γνωρίζουμε πως το 1/3 περίπου του χριστιανικού ανδρικού πληθυσμού της επαρχίας Ματσούκας χάθηκε στα καταναγκαστικά έργα και την εξορία την περίοδο 1916-1922.
Οταν έγινε η Ανταλλαγή, ο κύριος Κώστας ήταν στην Γ' Τάξη του δημοτικού σχολείου στο χωριό. «Βρεθήκαμε όλο το καράβι σε ένα προάστιο, έξω από την Κωνσταντινούπολη. Κάθε μέρα είχαμε 10-15 θανάτους... Κάθε μέρα! Εκεί μέσα έβραζε η ασθένεια.
Η αδελφή μου η Παλάσα (Βαλασία) πέθανε στον δρόμο, στο Μπογάτσκιοϊ, εκεί που πεθαίνανε κάθε μέρα δέκα άνθρωποι. .. Εγώ είχα του πατέρα μου τον αδερφό στην Κωνσταντινούπολη. Ο πατέρας μου είχε πεθάνει νέος από εξανθηματικό τύφο. Γερό παλικάρι. Από 18 μέχρι 30 χρονών έκοβεν η ασθένεια. Από κει και πάνω άνθρωπος κι (=δεν) πέθανεν, ένα περίεργο πράμα... Μόνο τη νεολαία θέριζε...».
 |
| Οικογένειες Ποντίων στον Τετράλοφο Κοζάνης τη δεκαετία του 1950 |
Στην Κωνσταντινούπολη που λες που μας έβγαλε ο θείος μου, πλήρωσε έναν αστυνομικό να με φέρει στην πόλη. Και με έβαλε σε ένα σιδεράδικο να μάθω τέχνη. Ήταν χαμηλά το μαγαζί μας. Κι από πάνω ήταν ζαχαροπλαστείο, που το είχε μάλιστα ένας Παλιολλαδίτης και τροφοδοτούσε όλην την Κωνσταντινούπολη. Προχώρησα αρκετά στη δουλειά μου. Ήμουν 11 χρονών και βαρούσα βαριό (βαριοπούλα) και μου 'λεγε ο μάστορης μου ο Σπύρος -ήταν Σέρβος υπήκοος, Μιχαήλοβιτς τον έλεγαν- «βάρα ρε σκατολαζέ!» και μου κόβονταν η αναπνοή μου από την κούραση.
Δεν μπορούσα, μικρός ήμουνα. Και το βαριό ήταν αρκετά βαρύ. Εγώ στην Κωνσταντινούπολη έμαθα ελληνικά. Κωνσταντινουπολίτικα μιλάω... Εκεί μιλάνε ελληνικά. Να χαίρεσαι να ακούς την ομιλίαν τους...Πόσα είδα, πόσα πέρασα...».
«Τον πρώτο καιρό δυσκολευτήκαμε αρκετά, μέχρι να συνέλθουμε. Στην αρχή μας δώσανε ένα γαϊδουράκι κι ένα βόδι. Εγώ κι η μάνα μου ήμασταν. Ένα γαϊδουράκι μισοψόφιο κι ένα βόδι άχρηστο κι εκείνο. Στην αρχή υποφέραμε πολύ. Μετά αφού μεγάλωσα εγώ, δούλεψα σκληρά κι απόκτησα οικογένεια και μεγάλωσα τα παιδιά, φουκαράς εγώ. Με οχτώ δεκάρες την οκά τις πατάτες πουλούσαμε».
 |
| Δεύτερος όρθιος απο αριστερά μαζί με φίλους του μετά από πανηγύρι στο χωριο τον Απρίλη του 1939. |
Πρώτη εστία τους προσέφεραν τα «παλιόσπιτα» των Τούρκων: «Φευγάτοι ήταν οι Τούρκοι, δεν ανταμώσαμε. Τα σκυλιά τους μόνο βρήκαμε στο Σόροβιτς (Αμύνταιο)... Εγώ με τη μάνα μου, αργά ήρθαμε εδώ. Κάναμε ένα χρόνο να έρθουμε. Από την Κωνσταντινούπολη ήρθαμε στην Καλαμαριά κι από κει με το τρένο μέχρι το Σόροβιτς. Με ένα αυτοκίνητο με αλυσίδα γυρνούσαν τα τροχούλια. Τέλος πάντων, καθίσαμε κάνα δυο βραδιές στην Κοζάνη και μετά ήρθαμε εδώ. Ήταν της μάνας μου η αδερφή, είχανε έρθει νωρίτερα».
Το αρχικό όνομα του χωριού ήτανε Τόρταλη, δηλαδή Τέσσερις Αλήδες, στοιχείο που καθόρισε το νέο του ελληνικό όνομα: Τετράλοφος. «Χωράφια δουλέψαμε στην αρχή, κάτι που μας δώσανε και μετά έγινε διανομή. Ο καθένας πήρε όσα στρέμματα δικαιούτανε και δούλευε τα δικά του χωράφια μετά. Εγώ είχα τον πρώτο κλήρο, 36 στρέμματα. Μετά ήταν και 45, ήταν και 54, ήταν και 18 στρέμματα, για τις χήρες που δεν είχανε παιδιά».
Στη ζωή του κυρίου Κώστα υπάρχει μόνο ένα βάρος: δεν μπόρεσε να εκπληρώσει την επιθυμία του να επισκεφθεί τον τόπο που γεννήθηκε. «Άρε Πατρίδα, δεν αξιώθηκα να έρθω μια φορά...». Η συζήτηση γι' αυτήν είναι ευχάριστη, αν και προκαλεί πάντα συγκίνηση. Μια συγκίνηση γνήσια και πολύ μεταδοτική... ·
Συνέντευξη στον Ιάσονα Χανδρινό
Τετράλοφος Κοζάνης
17 Ιούλη '2010
Πηγη: Περιοδικό "ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ"
