Συνοπτική Ιστορία της Σαντάς(Μιλτιάδη Νυμφόπουλου) Δράμα 1953

Η πολυπαθημένη και πολυδοξασμένη πατρίδα μας Σάντα του Πόντου αριθμεί ζωή 16 αιώνων.

Από τό 300—1924 μ. χ. έδρασε ή Σάντα εθνικώς και θρησκευτικώς. Αυτή μέ τήν παροιμιώδη φιλο­ξενία της στάθηκε ή σωστική κιβωτός του Ελληνισμού του Πόντου. Αυτή έσωσε τή ζωή χιλιάδων χριστιανών στην εποχή του Διοκλητιανού, ότε μαρτύρησαν ο Επίσκοπος Τραπεζούντος Ευγένιος, ή Αγία Βαρβάρα κ.α.

Αυτή στις πλέον δυστυχισμένες μέρες του Ελ­ληνισμού του Πόντου δεχόταν ατέλειωτα κύματα φυγάδων Ελλή­νων.

 Αυτή αιώνες αργότερα μέ κίνδυνο της δικής της ύπαρξης προ­στάτεψε χιλιάδες φυγάδων από τήν απερίγραπτη βία του Τούρκου κατακτητή.

 Αυτή που δεν προσκύνησε Τούρκον αγωνίσθηκε επί 5 αιώνες εναντίον των άγριων, των φανατικών Τούρκων της Κολόσας, του Τσοράχ, των Σουρμένων και της Γεμουράς γιά να συγκρατηθή στην εθνική της ζωή.

Αυτή μέ τον ψεύτικο εκτουρκισμό λίγων κα­τοίκων της απεκοίμισε κατά τον 18ον αιώνα τους Τερέπεηδες πού επεδίωκαν τήν εξόντωση της.

 Αυτή σαν .άλλη Μητρόπολη εξαπέστειλε 10—15.000 άποικους στα παραλιακά χωριά της Τραπεζούντας και στον Καύκασο, και έδωσε χροιά Ελληνική στις περιφέρειες του Κάρς, της Τιφλίδος, του Σοχούμ και Βατούμ του Καυκάσου.

 Αυτή ακολούθησε κατά πόδας τά μεγάλα μας εθνικά κέντρα του Πόν­του στην διάδοση των Ελληνικών γραμμάτων.

 Αυτή ανάδειξε στα τέλη του περασμένου Ιθ' αιώνα και στις αρχές του σημερινού ολό­κληρη φάλαγγα διανοουμένων που μέ τήν εθνική και κοινωνική δράση τους τίμησαν τήν πατρίδα τους.

Η Σάντα είναι τό μοναδικό στην ιστορία του Πόντου φαινό­μενο. Χώρα πετρώδης, ψυχρή, άγονη, φτωχή, αποκλεισμένη μέσα στα βουνά πού τήν έβλεπε μονάχα ένας θεός, κατώρθωσε άπ' τά παληά χρόνια νά δέχεται στους κόλπους της πολλές χιλιάδες κατα­τρεγμένων Ελλήνων, νά τούς τρέφη μέ τό υστέρημα της, νά τους κάνη φανατικούς χριστιανούς και φανατικότερους Έλληνας, νά τους έμπνευση αργότερα τήν Μεγάλη Ιδέα και νά τούς κάνη ικα­νούς νά αμύνονται ώς τήν τελευταία στιγμή κατά τών παρανομιών μιας καταχθόνιας κυβέρνησης {Φωτεινότερος στέφανος γιά ένα Ελ­ληνικό κέντρο δέ μπορεί νά υπάρξη! Τά άλλα Ελληνικά κέντρα ήσαν οπωσδήποτε αυτάρκη.  Η Τραπεζούντα, ή Κερασούντα, ή Σαμ­ψούντα και οι άλλες πολιτείες είχαν τό εμπόριο και τις τέχνες, όλα τά χωριά του Πόντου είχαν τήν γεωργική τους και κτηνοτροφική παραγωγή, και μόνη ή Σάντα ήταν άγονη, μέ κλίμα Σιβηριακό, καταδικασμένη σέ θάνατο!

 Και όμως αυτή ή καταδικασμένη σέ θά­νατο Σάντα θαυματούργησε! Έγραψε μέ τό αίμα της τήν ιστορία της, δοξάσθηκε, υψώθηκε στο επίπεδο του Σουλίου και της Μάνης.

Και σ' όλα αυτά είχε τόν λόγο ή φλογερή φιλοπατρία όλων τών Σανταίων, αρχαίων τε και νεωτέρων. Γιά τόν Σανταίο δεν βρισκό­ταν άλλος παράδεισος στη γη έκτος από τή Σάντα. Κανείς Σανταίος δεν εγκατέλειψε τήν Σάντα ασυγκίνητος, και κανένας επίσης ξένος πού αντίκρυσε τήν άγια αυτή χώρα και δοκίμασε τήν φιλοξε­νία της δεν τήν εγκατέλειψε ασυγκίνητος.

Όλοι οι Σανταιοι θεω­ρούσαν τήν πατρίδα τους σαν ένα αναπόσπαστο μέρος της Ελλά­δας, σαν τόν κεντρικό στύλο του Ελληνικού κτιρίου του Πόντου. Έχομε στην ιστορία μας άπειρα δείγματα φιλοπατρίας των Σανταίων, αρχαίων και μεταγενεστέρων.

Τό όνομα Σάντα ηλέκτριζε τόν πληθυσμό της. Παντού οι Σανταίοι καυχιόνταν πώς έχουν πατρίδα τήν άγια Σάντα, πού περίσωσε θρησκεία και εθνισμό γιά 16 αιώνες. Τήν φιλοπατρία μάλιστα τών αρχαίων Σανταίων δείχνει καθαρό τό γεγονός ότι στις ευτυχισμένες μέρες της Βυζαντινής και της τών Κομνηνών αυτοκρατορίας ενώ μπορούσαν νά διαλέξουν τά καλύ­τερα παραλιακά εδάφη και νά ζήσουν εκεί σαν πρίγκιπες, αυτοί προτίμησαν νά καρφωθούν εδώ  στην εκτενή κοιλάδα του ποταμού της Σάντας και στους βράχους της σαν άλλοι Προμηθείς για χιλιά­δες χρόνια, γιατί δεν μπορούσαν ν' αφήσουν μιά άγια μάνα πού προστάτεψε τούς πατέρες τους και τούς έσωσε άπ' τή μπόρα της ειδωλολατρίας. Τα παλληκάρια της Σάντας όλων τών εποχών, επίσης και πολλά παλληκάρια της Σαμψούντας και της Αμάσειας αναδεί­χθηκαν οι υπερασπιστές της τιμής του Ελληνισμού του Πόντου! Και τήν υπόληψη, του Ελληνισμού τήν έσωσαν όχι μόνο στον Με­σαίωνα και στα 500 χρόνια της Τούρκικης τυραννίας, παρά και στα τελευταία χρόνια της ανθελληνικής δράσης του Κεμάλ, πού βάλθηκε νά εξόντωση πέρα ,γιά πέρα τόν Ελληνισμό του Πόντου.

Κατά τό 1921, ακριβώς 100 χρόνια υστέρα άπ' τή μεγάλη μας επανάσταση τού 21, οι Κεμαλικοί ζήτησαν από τούς Σανταίους νά εκπληρώσουν τήν στρατιωτική τους (;) υποχρέωση!

Ορθώθηκαν οι τρίχες της κεφαλής τών παληκαριών της Σάντας από εθνι­κή αγανάκτηση, γιατί ήθελαν νά τούς συμπεριφέρεται τίμια ή Τούρ­κικη κυβέρνηση, και νά μην επιδιώκη μέ ύπουλα και ανήθικα μέσα τήν καταστροφή τους και τήν καταστροφή της Σάντας. Γιατί ήταν πασίγνωστο πώς τή στιγμή πού θα έβγαιναν από τά σύνορα της Σάντας τά παλληκάρια της, αυτά μεν θα κατατάσσονταν στα εθνοκτόνα Ισαάτ Ταπουρού (Εργατικά Τάγματα), οι δέ Σουλεϊμάν Κάλφας και όλοι οι αγάδες των Σουρμένων και της Γεμουράς θα ορμούσαν νά λεηλατήσουν και νά δηώσουν τήν Σάντα.

Τά παλικάρια μας λοιπόν πού πριν δεν υπηρέτησαν ούτε μια μέρα στον Τούρκικο στρατό, απάντησαν τότε στην Τούρκικη κυβέρνηση μέ ένα μεγάλο ΟΧΙ, και από τότε άρχισαν τά μεγαλύτερα δεινά της Σάντας.

 Τρεις χιλιάδες γυναικόπαιδα της Σάντας εκτοπίσθηκαν κατά τόν Σεπτέμβριο τού 1921, διέσχισαν τά απέραντα και χιονοσκεπασμένα οροπέδια του Πόντου, και έφθασαν ατά βάθη του Κουρδιστάν μέ δάκρυα και μοιρολόγια!

 Φοβερές αρρώστιες αποδεκάτισαν στην εξορία τόν δυστυχισμένο πληθυσμό της Σάντας! Τό Ερζερούμ, τό Χούνους και τό Ερζιγκιάν μεταμορφώθηκαν σε απέραντα νεκροτα­φεία τών Σανταίων!

Οι ψυχές τών δυστυχισμένων αυτών υπάρξεων φτερούγιζαν, επάνω άπ' τά κεφάλια τών ελευθέρων ανταρτών της Σάντας και ζητούσαν εκδίκηση. Και ή εκδίκηση ήρθε αμέσως σκληρή, αδυσώπητη!

Πολλοί αιμοχαρείς Τούρκοι, αυτοί πού έβλα­ψαν τόν αθώο πληθυσμό της Σάντας, διαβαίνοντας από τά βουνά της Σάντας σκοτώθηκαν από τ' αθάνατα παλληκάρια της, πού σά σκιές, σά φαντάσματα ασύλληπτα ενέσπειραν ιόν φόβο και τόν τρόμο στις τάξεις τών ψευτοπαλληκαράδων Τούρκων τών γειτονικών χωριών, της Γεμουράς και τών Σουρμένων.

 Επί πέντε ολόκληρα χρόνια, από τό 1919—1924, Τούρκος ιδιώτης δεν τόλμησε νά πατήση τό έδαφος της Σάντας και όλοι οι περίοικοι Τούρκοι πρόφεραν μέ σεβασμό και φόβο τό όνομα της. Τό 1921 βρεθήκαμε σέ μια ομήγυ­ρη Τούρκων στο Βόνος της Γεμουράς.

Αυτοί συζητώντας γιά την Σάντα έλεγαν:

«Όποιος τολμά ας διασχίσει τά βουνά της, οι αν­τάρτες της δεν αστειεύονται». Αυτά έφτασαν ν’ αποθανατίσουν τήν Σάντα! Είναι απίστευτο και όμως αληθινό ότι μία χούφτα ανταρ­τών της  Σάντας αναστάτωσε τό Ντοβλέτι επί 5 χρόνια και αντιστάθηκε στην πίεση κράτους 20 εκατομμυρίων μέ αρχηγό τόν πανί­σχυρο Μουσταφά Κεμάλ μέχρι τέλους!

Τά σοβαρά γεγονότα της Σάντας ανάγκασαν κι’ αυτόν τόν Κεμάλ να μιλήση στ' απομνημο­νεύματα του γιά τήν Σάντα και γιά τούς ατίθασους αντάρτες της.

Τρείς φορές κατά τό 1922 επισκεφτήκαμε κατά διαταγήν του Μη­τροπολίτη Ροδοπόλεως και της Τούρκικης κυβέρνησης τά παλληκάρια μας στη Σάντα μεσ' τά ερείπια της πού κάπνιζαν, μέ σκοπό νά μεσολαβήσουμε γιά κάποιον συμβιβασμό μεταξύ, αυτών και της κυβέρνησης, και στις τρεις αυτές επισκέψεις μας είδαμε στα στή­θη τους τήν εικόνα, του πρωτουργοί του Ελληνικού μεγαλείου Ελευθερίου Βενιζέλου. Στις επισκέψεις μας αυτές διαπιστώσαμε τήν ύπαρξη φλογερού πατριωτισμού στις ψυχές τών παληκαριών μας, πού μέ τις νίκες του Ελληνικού στρατού στην Μικρασία περίμεναν νά ιδούν μια μεγάλη Ελλάδα των 20 εκατομμυρίων, έλπιζαν στην εξάπλωση της Ελλάδας ώς τον Πόντο, και πίστευαν νά ιδούν σύντομα τήν ανασύσταση του Βυζαντινού  κράτους!

Επηρεασμένοι κι εμείς από τό ηθικό αυτό μεγαλείο του πατριωτισμού* τών ανταρ­τών συμβουλέψαμε αντίσταση και όχι συμβιβασμό, γιατί τό αντίθετο θα ήταν εθνική προδοσία. Τέτοια ήταν ή δοξασμένη πατρίδα μας Σάντα, της οποίας γέννημα και θρέμμα ήσαν οι αντάρτες της πού έτρεφαν θανάσιμο μίσος εναντίον τών προαιώνιων τυράννων μας.

Και τό μίσος αυτό  υποδαυλιζόταν από τους δασκάλους και τούς επιστήμονες της Σάντας, οι οποίοι ήσαν διαπρύσιοι κήρυκες τών εθνικών ιδεωδών, σύμβολα του εθνικού μεγαλείου και φοβεροί επικριτές της Τούρκικης τυραννίας.

 Δημιούργησαν λοιπόν οι δάσκα­λοι και οι επιστήμονες Σανταίοι μιά δεύτερη Ελλάδα εκεί μέσα στα βουνά, μιά Ακρόπολη Ελληνική μέσα στην εσχατιά εκείνη του Πόντου, Ακρόπολη πού δόξασε τό Ελληνικό όνομα και εξυψώθηκε στην Πανελλήνια συνείδηση.

 Ήταν ή Σάντα μας αυτή  ή εκ­προσώπηση της Μεγάλης Ιδέας στον Πόντο! 

Ζήτω ή Σάντα!

Κρίνω επίκαιρον νά παραθέσω εδώ και μιά στιχομυθία μου μέ τον καλό γιατρό Φιλοποίμονα Σιεφανίδην :

Μου λέγει ό γιατρός :

«Κύριε Νυμφόπουλε, άπ' όσα διαβάζω βλέπω πώς θέλεις νά εκθειάζης τήν Σάντα. Τί σου είναι αυτή ή Σάντα σου»;

Του απαντώ: «Κύριε Στεφανίδη, δεν θέλω νά καυχησιολογώ. Τό μόνο πού μπορώ νά σου πω είναι ότι, δυστυχώς ή πέννα μου δεν στάθηκε ικανή νά εξυμνήση όσον έπρεπε τήν δόξα της Σάντας».

Και όμως ή Σάντα πού αντιστάθηκε ώς τό τέλος στην Τούρ­κικη βία και τυραννία, ή Σάντα πού απέκρουσε τρεις φορές τον συμβιβασμό μέ τήν Τούρκικη κυβέρνηση και ποτέ της δεν συνθηκο­λόγησε μέ τόν τύραννο παρ' όλες τις καταστροφές πού έπαθε, αυτή πού μόνη σ’ όλη τήν περιφέρεια Τραπεζούντας κράτησε τό κε­φάλι της ψηλά μέχρι της καθόδου μας στην Ελλάδα, αυτή αδική­θηκε από τόν καλό μας ιστορικό Πανάρετο Τοπαλίδη, ό οποίος έ­γραψε στην 215 σελίδα του έργου του « Ο Πόντος ανά τούς αιώ­νας» τά παρακάτω :

«Έν Σάντα .. τώ 1921 έπεμβάσει του Μητροπολί­του Ροδοπόλεως επήλθε συμβιβασμός μεταξύ ανταρτών και Τουρ­κικής Κυβερνήσεως και απεκατέστη σχετική ανακωχή και ησυχία».

 Είναι οδυνηρές γιά τον κάθε Σανταίο οι ανωτέρω γραμμές, γιατί ή αγέρωχη ψυχή των ανταρτών μας τή στιγμή πού έσβησε ολόκληρος ό πληθυσμός της Σάντας δεν ήταν δυνατόν νά συμβιβασθή μέ μιά καταχθόνια κυβέρνηση, πού επεδίωκε την εξόντωση όλου του Ελληνισμού. 

Οι Σανταίοι από χρόνια λαχταρούσαν νά ιδούν δημοσιεύματα αντάξια της δόξας της αθάνατης πατρίδας τους, μα δεν έβλεπαν τίποτε.

Τό μικρό μα κολακευτικό δημοσίευμα του ιστοριογράφου Τραπεζούντος Σάββα Ιωαννίδη για τήν Σάντα και μερικά άλλα ήσαν βάλσαμο παρηγοριάς, μα δεν μπορούσαν νά ικανοποιήσουν τήν φιλοδοξία τών Σανταίων.

Ολόκληρη ή Σάντα ευγνωμονεί τόν πρώ­το Ιστοριογράφο της, τον αείμνηστο καθηγητή τών Φυσικών στό Γυμνάσιο Τραπεζούντος Φίλιππο Χειμωνιδη, γιατί αυτός περίσωσε τά πρώτα στοιχεία της ιστορικής ζωής της Σάντας στην εποχή της Τουρκοκρατίας.

Όλα τα στοιχεία αυτά τά δανειζόμαστε κι ε­μείς σέ περίληψη, και ομολογούμε πώς είναι άξια εκτίμησης ή ερ­γασία του σοφού εκείνου ανδρός.

Μα η αρχαία ως και ή νέα ζωή της ηρωικής πατρίδας μας Σαντας πού δίκαια απόχτησε τόν τίτλο «Το Σούλι του Ευξείνου» και πού σήκωσε τό ανάστημα της μπροστά στον Κεμάλ δεν ερευνήθηκε, δεν διαλευκάνθηκε, αν και είχαμε πολλές αποδείξεις γιά τήν ύπαρξη και τή δράση της Σάντας σέ όλες τις εποχές. Τήν πληγή αυτή της ιστορίας της Σάντας χρωστάμε νά τήν γιάνουμε όσο μπορούμε.

Γιά τήν συγγραφή τή Ιστορίας της δοξασμένης αυτής πα­τρίδας μας εργασθήκαμε 40 ολόκληρα χρόνια. Γνωρίζαμε ότι μία τέτοια εργασία είναι ανώτερη από  τις δικές μας δυνάμεις, μα ή απέραντη αγάπη μας προς τήν μητέρα μας Σάντα μας συγκράτησε στο καθήκον και δεν μας επέτρεψε ν' απογοητευθούμε.

http://santeos-best.com