Οι Σανταιοι στον Καύκασο

Οι Σανταίοι που μετανάστευσαν στον Καύκασο, είχαν μεταφέ­ρει εκεί γλώσσα, ήθη, έθιμα, παραδόσεις, μύθους, βαθιά θρη­σκευτική πίστη και ευλάβεια, ικανότητες και αρετές της φυλής μας, καθώς και το συντηρητισμό τους· την πολύτιμη αυτή κληρο­νομιά του παρελθόντος κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες να τη διατηρήσουν ως μέσον αυτοσυντήρησης και άμυνας.

 Όσοι από τους Έλληνες έζησαν στον Καύκασο γράφει σ' ένα άρθρο του ο Γρ. Τηλικίδης που ήταν σε θέση να χαρακτηρίσει πρόσωπα και πράγματα καλύτερα από κάθε άλλο, θυμούνται με πόσο σεβα­σμό και εκτίμηση τους περιέβαλαν οι Γεωργιανοί και οι Ρώσοι, οι Ρώσοι μάλιστα με την αντικειμενικότητα που τους διακρίνει, σαν παράδειγμα άξιο μίμησης έδειχναν στους συμπατριώτες τους το δραστήριο απόγονο του Οδυσσέα, όπως μας ονόμασεν ο Γ. Γκόγκολ.

Για την τύχη των Σανταίων του Καυκάσου μπορεί να λεχθεί ό,τι ισχύει για κάθε μικρή εθνική ομάδα, που με συνθήκες δυσμενείς προσπαθεί να διαφύγει από την επίδραση ενός πολιτισμού α­νωτέρου σχετικά, υπερεθνικού κατά τους σκοπούς, και συγκε­ντρωτικού κατά το κρατικό σύστημα.

Αν δεν μεσολαβήσουν γεγονότα που να μεταβάλλουν ή να τρο­ποποιήσουν τις κατευθύνσεις της εθνικής πολιτικής του κράτους μέσα στο οποίο ζουν, μετά τρεις, τέσσαρες γενεές χάνουν τη γλώσσα τους, και σιγά σιγά αφομοιούνται· η αφομοίωση δε γίνε­ται τόσο γρηγορότερα, όσο περισσότερα είναι τα σημεία της πνευματικής επαφής και συγγενείας αναμεταξύ στους δύο λα­ούς.

Οι Σανταίοι του Καυκάσου, όπως και όλοι οι εκεί Έλληνες, πα­ρά την οικονομική τους εξάντληση από την προσφυγική ζωή και τους πολέμους, παρά τις απαγορεύσεις του κράτους, ίδρυσαν στα χωριά τους αυτοσυντήρητα ελληνικά σχολεία. Στις αρχές του 20 αιώνα, ύστερα από εισηγήσεις των τοπικών αρχών, είχεν απογορευθεί η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας, και η λειτουρ­γία των ελληνικών σχολείων.

Τότε συνέπεσε να επισκεφθεί τη Ρωσία και τον Καύκασο η βα­σίλισσα της Ελλάδος Όλγα, αδελφή του Τσάρου· οι κάτοικοι των ελληνικών χωρίων υπέβαλαν στη βασίλισσα υπόμνημα, παρα­καλώντας να μεσολαβήσει για να αρθεί η απαγόρευση- το απο­τέλεσμα ήταν να επιτραπεί η λειτουργία των αυτοσυντήρητων ελληνικών σχολείων. Ούτε όμως τα σχολεία αυτά, ούτε η προσή­λωση στην ελληνηνική εκκλησία, ούτε άλλο πράγμα ήταν δυνατό να αποτρέψει τον εκρωσισμό των Ελλήνων, που ερχόταν ραγδαία.

Στην περίπτωση αυτή δυο πράγματα ήρθαν να επιβραδύνουν και αποτρέψουν τον εθνικό θάνατο της ελληνικής μειονότητας: η ρωσική επανάσταση του 1905 και οι Βαλκανικοί πόλεμοι. Στους βαλκανικούς πολέμους η συμμετοχή των Ελλήνων ήταν άμεση με την αποστολή εθελοντών, μεταξύ των οποίων και Σανταίοι. Μεγαλύτερη όμως ήταν η έμμεση, δηλ. η συμμετοχή με εράνους, που το ελλ. Τραπεζικό κατάστημα Βατούμ το οποίο τους έστελνε στην ελλ. Κυβέρνηση, τους υπολογίζει σε 7 εκ. δραχμές του και­ρού εκείνου ή 350.000 χρυσά εικοσόφραγκα.

Πηγη: " Ιστορία και Λαογραφία της Ζάντας του Πόντου" του Σανταίου συγγραφέα Στάθη Αθανα­σιάδη.

Santeos

25 μαη '10  19.38