Η φιλοξενία στη Σαντά.

Ελληνική αρετή πανάρχαιη, άδολη και ανυστερόβουλη. Συνήθεια πο­λύτιμη που δίνει τη χαρά σε κείνους πού φιλοξενούνται, καθώς και σε κεί­νους πού φιλοξενούν.

Όλα τα ποντιακά ήθη δεν ξεμακραίνουν από τις αρχαίες παραδόσεις, όπως είχαν διαμορφωθεί και εξελιχθεί στο πέρασμα των  χιλιετηρίδων, και όλες οι εκδηλώσεις των Ποντίων προς τον ξένο παρουσιά­ζουν μια καταπληκτική ομοιότητα με τις εκδηλώσεις των Ομηρικών χρόνων.

Και όπως στην αρχαία μυθολογία ο Ζευς μεταμορφωμένος σε ζητιάνο χτυ­πούσε τις πόρτες, έτσι και οι Σανταίοι έπλασαν το μύθο πως ο Χριστός μεταμορφωμένος σε ζητιάνο χτυπά τις πόρτες ζητώντας φιλοξενία για να δοκιμάσει τους χριστιανούς.

Γ ι' αυτό ό πρώτος που θα τύχαινε τον ξένο, ο πρώτος την πόρτα του οποίου θα χτυπούσε ο οδοιπόρος, καλούσε να πε­ράσει στο φτωχικό του, από τη σκέψη, “Γιάμ έν ό Χριστόν και θέλ' νά δοκιμάζ' μας" έπειτα ή φιλοξενία και ή ελεημοσύνη προσφέρονταν για την στράταν τη ξενιτέα και ποιος μπορούσε νά την αρνηθεί;

Το πρώτο πού ήταν νά κάμουν για τον ξένο ήταν νά πλύνουν τα πόδια του οι γυναίκες, να πλύνουν τ’ όρτάρια και τα τσαρούχια του και νά τα βά­λουν νά στεγνώσουν το ίδιο και στον Όμηρο και νερό ή θεράπαινα φέρνει, για νά νιφτούν σε ολάργυρη λεκάνη.

Έπειτα νά βάλουν τραπέζι, αν ήταν άνδρας στο σπίτι θα είχαν να προσφέρουν και ένα ποτήρι ρακί. Αν δεν είχαν έτοιμο φαγητό, είχαν αυγά και βούτυρο να κάμουν φούστρον ή κανένα τηγανητό και γιαούρτι.

Ύστερα ρωτούσαν από πού είναι και πού πάει, όπως στον Όμηρο. Και τώρα (α­φού έφαγαν) είναι καλύτερο νά εξετασθούν οι ξένοι, ποιοί είσθε, πόθεν πλέε­τε τούς δρόμους της θαλάσσης.

Το βράδυ πλάγιαζαν νωρίς για νά ξεκουραστεί ό ξένος. Την άλλη μέρα αφού έτρωγαν, έβαλαν στην τσάντα του ψωμί και σουφάϊ (προσφάγιο) για το δρόμο, τον ξεπροβοδούσαν, αφού τού επαναλάμβαναν πώς, αν τύχει νά ξαναπεράσει, νά μη χτηπήσει άλλη πόρτα, γιατί θα θυμώσουν. Ξενώνας κοινοτικός υπήρχε μόνο στο Ίσχανάντων «τό Μοτός» όπου έμεναν με τα ζώα τους οι περαστικοί διαβάτες. Οι εισπράξεις του προορίζονταν για το σχο λείο. Στού Πιστοφάντων υπήρχε το ιδιωτικό χάνι τού Σιτμαλή.

Κατά την οπισθοχώρηση από την 'Αλβανία, επειδή από την Καστανιά (της οποίας οι κάτοικοι όλοι είναι Σανταίοι) ό στρατός μας περνούσε κα­τά πολυπληθείς ομάδες, για νά μη γυρίζει στα σπίτια και ζητιανεύει, μα­γείρευαν σε μεγάλα δίλαβα καζάνια γάλα και πατάτες από τά οποία κα­θώς και ψωμί είχαν άφθονα, ωσότου έληξε ή οπισθοχώρηση.

Το ίδιο έγινε και στη Νέα Σάντα Κιλκίς.

Στάθη Αθανασιάδη(Γεροστάθη)

"Ιστορία & Λαογραφία ης Σαντάς"

Santeos

21 Σεπτέμβρη '11   20.02'