Προλήψεις και έθιμα που αφορούσαν την λεχώνα

Η μαμή μετά τό λούσιμο έβαζε το μωρό στην αγκαλιά της πεθεράς ή της μαμάς της λεχούσας (λεχώνας), άν ήσαν παρούσες, λέγοντας και μια ευχή:

 Ό Θεός νά χαρίεις άτο. 'Ατό και άλλα χίλια.

Αν όμως απουσίαζαν κάποιος έπρεπε νά τούς φέρει τή χαρμόσυνη  είδηση, νά στυχαράζ' άτς. Φως σ' ομμάτια σ' ή νύφε σ' (ή θαγατέρα σ') έποίκεν άγούρ' . Τό ίδιο και στους παππούδες πού ήταν στο καφενείο η στη γειτονιά.

 Μόλις καθάριζαν και τακτοποιούσαν τό δωμάτιο της λεχώνας και ησύχαζε, καλούσαν τον παπά νά εύχιάζ', νά διαβάσει τις σχετικές ευχές.

Ή λεχώνα κάθε στιγμή διέτρεχε τον κίνδυνο νά βλαφτεί, νά πατιέται, νά τσιαρπεύκεται, γι' αυτό έπαιρναν μεγάλες προφυλάξεις.Τά προφυλακτι­κά μέτρα ήσαν: 1) Επικαλούνταν τήν Παναγία και τους 'Αγίους.

2) Τοποθετούσαν κάτω άπό τό μαξιλάρι ή τό στρώμα κάρβουνα ή μαυρολάβκον μαχαίρ'

 3) Τό φώς (λυχνάρι, λάμπα, φωτιά) δεν έσβηνε καθόλου, γιά νά μή έρθουν οι τσαζούδες και πνίξουν τό μωρό.

4) 'Επί τρεις μέρες δεν την άφη­ναν μοναχή, εάν παρουσιάζονταν ανάγκη νά απομακρυνθεί ο σύντροφος της, τοποθετούσε τή σκούπα επάνω στο στρώμα (γιά νά σκουπισθούν τά κακά πνεύματα).

5) Τή νύχτα δεν έβγαινεν έξω, άν όμως ήταν απόλυτη ανάγκη νά βγει, έβαζε στο ζωνάρι της ψωμί, κάρβουνο ή μαυρομάνικο μαχαίρι, γιά νά μην την ακολουθήσουν τά κακά πνεύματα.

Αλλά και ούτε άνοιγε τήν πόρτα νά μπει μέσα κάποιος, τον οποίο μπορούσαν νά ακολουθήσουν τά κα­κά πνεύματα.

 6) Κρυβόταν ή έκρυβε τό πρόσωπο της άπό τους ξένους, γιά νά φυλαχθεί άπό τό κακό μάτι. Τις πρώτες μέρες έπρεπε νά κάμει δίαιτα, έπρεπε νά πίνει μόνο ζεστά. Αν ύστερα ή γέννα δεν είχε επιπλοκές, μπο­ρούσε νά φάει από τά παραμόνια, δηλ. τά φαγητά πού τής έφερναν όλοι οι χωριανοί (πιλάφι, μακαρίνα, τσιριχτά, χοσιάφ, φρούτα).

Στις μεγάλες νηστείες οι καημένες αναγκάζονταν νά νηστεύουν.

Άρχιζαν δε νά κάμουν και ελαφριές δουλειές μέσα στο σπίτι, γιατί ήξεραν ότι «Τή λοχούσας τό ποδάρ' ως τά σεράντα ήμέρας σό ταφίν εν» δηλ. ώς τις σαράντα μέρες υπήρχε πάντα κίνδυνος νά αρρωστήσειι και νά πεθάνει. Επι πολλές μέρες και πολύ συχνά ώς τις 40 απέφευγε νά δει τον πεθερό της.

 Κοντά της δέν μιλούσαν γιά δυστυχήματα, θανάτους, εξωτικά και γενι­κά γιά πράγματα πού προκαλούσαν τρόμο, γιατί κινδύνευε νά χάσει τό γάλα της. Ώς τις 40 απέφευγε νά επισκεφθεί κανένα γειτονικό σπίτι, γιατί οι γειτόνοι δέν τό είχαν για γούρι και φοβούνται μήπως γεμίσει τό σπίτι τους από ποντικούς.

Μετά σαράντα μέρες πήγαινε στην εκκλησία μέ συνο­δεία τής μαμής ή καμιάς άλλης μεσοκαιρίτζας. Ο παπάς αφού διάβαζε τις σχετικές ευχές κατά τό προσκυνητάρι, έπαιρνε τό μωρό και τό περιέφερε γύρω άπό τήν Αγία Τράπεζα. Μετά την εκκλησία πήγαινε στις μάνας της, όπου αντί δώρου έριχναν στάχτη στο κεφάλι του μωρού. Αν όμως κατά λά­θος είχε μπεί ασαράντιστη σέ κανένα σπίτι έπρεπε νά επισκεφθεί πρώτα αυτό και νά φωνάζει μπαίνοντας «Εξ' οί πεντικοί κι' άπέσ' εγώ».

Κοντά σέ ξένους και στους μεγαλύτερους της ντρεπόταν νά θηλάζει τό μωρό, ούτε και νά τό χαϊδεύει, τό ίδιο και ο πατέρας. Εμένα τον ίδιο η μα­μή μ' έβαλε αντίκρυ στη φωτιά γιά νά ζεσταθώ, ή φωτιά έκαψε τό μάγουλο μου κι' έκλαγα, ή μαμά μου τό κατάλαβε, άλλά ντρεπόταν νά πει πώς το μωρό κάηκε, και ωσότου νά τό πάρουν είδηση οί άλλοι κάηκε τό μάγουλο μου και υπόφερα ένα μήνα ολόκληρο.

Όταν θα περνούσε κηδεία άπό κοντά, έπρεπε νά βγει σέ μέρος ψηλό­τερο άπό τό δρόμο άπ' όπου θα περνούσε τό λείψανο, άν άπό αρρώστια δέ μπορούσε νά βγεί έπρεπε ν' ανεβεί επάνω σέ σκαμνί ή στο σοφά μέ τό μωρό «γιά νά μή πατΐεται μάνα καί παιδίν καί κόπεται καί τό γάλαν άτς».

Αν πάθαινε τίποτε τό μωρό ή αν αυτό δέ μπορούσε νά σταθεί στα πόδια, τό απέ­διδαν στην κακή επίδραση του λειψάνου.

Αν ή λεχώνα έπαιρνε τή μυρουδιά κανενός φαγητού καί δέν είχε τό θάρρος νά ζητήσει, έγλυφε τήν παλάμη της γιά νά μην πάθει.

Αν συναντιόνταν δυο λεχώνες έπρεπε ν' ανταλλάξουν βελόνες ή δαχτυ­λίδια γιά νά μην πάθουν αυτές καί τά μωρά.

Αν τής είχαν πεθάνει παιδιά πρωτύτερα, όχι μόνο ονόμαζαν τό νεογέννητο Στάθιος, Ναζή, Ζωή κ.ά. άλλα και έβαζαν κάποια νά μαζέψει άπό 7 μονοστέφανα άπό ένα κομματάκι ύφα­σμα γιά νά ράψουν του μωρού φορεματάκι, ή μάζευαν ασημένιο πράγμα ή νό­μισμα, γιά νά του κάμουν σταυρό.

Καί όχι μόνο τό ίδιο τό μωρό αλλά και τά πανικά του έπρεπε νά παρθούν μέσα, πριν βασιλέψει ο ήλιος, άν τυχόν δέ τά ξεχνούσαν έξω, έπρεπε τήν άλλη μέρα νά τά ιδεί ό ήλιος καί ύστερα νά τά πάρουν.

Αν τό μωρό αργούσε νά περπατήσει τό απέδιδαν στο πάτεμαν, οχι μόνο άπό λείψανο, γάμο κ.ά. αλλά και άπό ένα κομμάτι κρέας που αγόρα­ζαν ή τους έστελνε κάποιος ή καί από άλλα πράγματα.

Απέφευγαν νά κρατούν τό μωρό μπροστά στον καθρέπτη, γιά να μη αλλοιθωρίζει (γίνεται τσιαπρόν), δέν τό φιλούσαν στο κεφάλι ή στο σβέρκο γιά νά μην γίνει οξύθυμο.

Αν είχε τή γροθιά του κλειστή έλεγαν πώς θα γίνει γριβέας (τσιγκούνης), και τό αντίθετο άν τήν είχε ανοιχτή. Μετά τή δύση τού ηλίου δέν έ­χυναν έξω τό κάτουρό του ωσότου χρόνιζε.

Αν αργούσε νά μιλήσει τό πήγαιναν στην πόρτα τής εκκλησίας πριν ανοίξει, έβαζαν τό κλειδί τής εκκλησίας στο στόμα του, τό γύριζαν μέσα «για νά κλώσκεται ή γλώσσα 'θε», καί κατόπιν άνοιγαν τήν έκκλησία. Ωσότου σαράντιζε ή λεχώνα, ο άνδρας της έπρεπε νά κοιμηθεί σέ χωριστό κρεβάτι.

Στάθης Αθανασιάδης (Γεροστάθης)

Santeos

06 Ιουλη '11    14.02'

http://santeos-best.com