Οι Μάϊσσες ή τα Μάϊσσας(Σημασία των προλήψεων)

Οι Μάϊσσες της Σαντάς και του Πόντου γενικά είναι οί νεράιδες της σημερινής Ελλάδας, και οί νύμφες, ναϊάδες, όρειάδες, δρυάδες και αμαδρυάδες τών αρχαίων.

Οί Μάϊσσες είναι όντα πνευματικά πού δεν γερνούν, είναι αθάνατες διατηρούν τήν ομορφιά της νεανικής ηλικίας τους είναι αόρατες, αλλά φαίνονται όσες φορές τό θέλουν οί ίδιες σάν γυναίκες νεαρές, πολύ όμορφες ζωηρές καί φιλοπαίγμονες.

Είναι ντυμένες στα άσπρα, έχουν μακριά μαλλιά, μικρά πόδια μέ τή φτέρνα μπροστά καί τά δάχτυλα πίσω.

Κατοικούν και συχνάζουν παντού. Ο άνθρωπος συνήθως τις βλέπει κοντά ή μέσα σε σπηλιές, κουφάλες μεγάλων δέντρων, σε πυκνούς θάμνους και δέντρα, σε πηγές, ρεματιές, μύλους και γέφυρες.

Οι  Δρυάδες και Άμαδρυάδες γεννιούνται μέσα στα δέντρα, αποτελούν τήν ψυχή του δέντρου και πεθαίνουν μαζί μ' αυτό. Τό αίμα τους τρέχει σταλαματιές όταν κόβεται τό δέντρο, ή φωνή τους άκούεται, άλλ' αύτές δεν φαίνονται.

Οί Μάΐσσες έδιναν σε μερικούς τό δώρο της προφητείας, τής μαντικής,

αν όμως κάποιος βρισκόταν κοντά σε πηγή ή άλλο μέρος που σύχναζαν και τολμούσε νά τις περιεργαστεί ή να τις δει γυμνές, έχανε τα λογικά γινόταν και γινόταν μαϊσσωμένος (μανιακός). .

 Κάποτε μπαίνουν τη νύχτα και στά χωριά και στέκονται κάτω άπό  την προεξοχή της στέγης των σπιτιών ,γι’ αυτό οί γυναίκες όταν τή νύχτα χύνουν έξω τά ακάθαρτα νερά, δεν τά πετούν εκεί, για νά μην βρέξουν τις μάϊσσες.

Επειδή συχνάζουν σε ορισμένα μέρη, γι αυτό και έχουν δημιουργηθεί ορισμένα τοπωνύμια: Τή Μάϊσσας τό λιθάρ έξω άπό τήν ενορία Πινατάντων, Πιστοφάντων και Ίσχανάντων.

Και οί Μάϊσσες εργάζονται γιά νά ζούν, προτιμούν δέ τήν κτηνοτροφία: 'Ελάφια, ζαρκάδια και αγριοκάτσικα είναι τά ζώα τους. Σααπλήα είν' δηλ. τα ζώα αυτά έχουν τή νοικοκυρά τους, έλεγαν, ίσως γιά νά μην τά πειράξει κανείς.

Όταν δέ ό κυνηγός συναντά κανένα τέτοιο ζώο κάτω από τή σκιά δέντρου ή σπηλιάς, νά τον κοιτάζει άφοβα και να μη φεύγει, πρέπει νά μην τό πειράξει, διότι εκείνη τή στιγμή τό αρμέγει ή νοικοκυρά του, ή μάγισσα.

Αν δέ τυχόν τό σκοτώσει, θ' ακούσει τή μάγισσα νά τον καταραστεί:

 Άμον ντ' έσκότωσες τό ζο ’μ, άέτς πα νά σκοτούσαι  κι' εσύ (ή νά ξεραίνεσαι). Και ή κατάρα αυτή ποτέ δέ μένει ανεκπλήρωτη.

Τό πιο αγαπητό παιγνίδι τους  είναι  ο χορός, οι δέ ανεμοστρόβιλοι είναι αποτέλεσμα τών δαιμονικών χορών τους.

Υπάρχουν και άντρες Μάϊσσοι, πού μόνο κατά τούς γάμους φαίνονται. Άντρες και γυναίκες μάϊσσες είναι άτρωτοι.

Ο Μούτας και ο Γλίτσσιον ό Στάθιον γυρίζοντας άπό τό Φτελέν μεθυσμένοι, αντάμωσαν ση Μερτσσιάν άνθεν στρατού γάμον. Μπροστά τους παρουσιάσθηκε ό Καχριμάνον, ο άντρας της μανιακής Κιαλιασσίνας. Όταν θέλησαν νά πυροβολήσουν, τά πισστόφια τουν απέσ 'κ επαίραν (δεν άναψαν).

Τότε μεσολάβησεν η Κιαλιασσίνα πού είπε σον Καχριμάνον: Καχριμάνε, άτείν άς σ’ εμετέρτς είν' απιδέβ' άτς (εί­ναι δικοί μας, παράτησέ τους)  και ο Καχριμάνον έφυγε χωρίς νά τους πειράξει.

 Ό γάμος γίνεται με μεγάλη πομπή, αλλά μόνο κατά τή νύχτα και μάλιστα τή σκοτεινή. Μπροστά ή λύρα και τό τύμπανο πού βγάζει δαιμονι­σμένους ήχους, ακολουθούν Μάϊσσες πού χορεύουν και μαζί τους και ή νύφη.

Όλοι βαστούν κεριά (Μάϊσσας κερία)' έχουν και παπά αλλά μέ κέρατα! Αν τήν ώρα εκείνη περάσει από κοντά τους άνθρωπος, τον αρπάζουν και τον απάγουν, και άν μεν βρίσκονται στο σπίτι τους, ή τον αφήνουν νά καθήσει και νά τις κοιτάζει,, ή τόν παίρνουν στο χορό τους.

Αν δέ είναι  οργανο­παίκτης, τον βάζουν νά παίζει τό όργανο του, οι καλοί όργανοπαίκτες  στους χορούς αυτούς τελειοποίησαν τήν τέχνη τους.

Κάποτε απάγουν και ψάλτες γιά νά ψάλλουν στη στέψη.

 Ύστερα άπό τό χορό κάθονται στο τραπέζι, όπου τό μοναδικό φαΐ τους είναι τό χαβίτσ, γι’ αυτό και τά ρούχα τους είναι χαβιτσωμένα.

Μετά τό φαΐ σβήνουν τά φώτα και ό άνθρωπος βρίσκεται στην τοποθεσία άπ' όπου τον πήραν, αλλά εξαντλημένος όπως είναι  «ρουζ’ άμον ποστ σον ύπνον και σεράντα όχτώ ώρας κοιμάται».

Όταν πρόκειται νά κάμουν γάμο κλέβουν τα ρούχα, τά νυφικά άπό τα χωριά.

Και όταν  τελειώσει, τά επιστρέφουν και τά τοποθετούν στη θέση τους, όπως ήταν διπλωμένα.

Γιά νά μην κλέψουν τά ρούχα οι Μάϊσσες, οι νιόπαντρες γυναίκες τα διπλώνουν σε σχήμα τριγωνικό. Τό τριγωνικό σχήμα είναι αποτρόπαιο γιά τις μάγισσες, γι αυτό και τά εγκόλπια, φυλαχτήρια, χαϊμαλιά έχουν σχήμα τριγωνικό.

Όταν χρειάζονται κανένα πράγμα: μαχαίρι, ψαλίδι, σκούπα, μαγειρικό σκεύος ή ρούχα, μπαίνουν τή νύχτα στα χωριά και τά παίρνουν, άλλα πριν ξημερώσει τά επιστρέφουν και τά τοποθετούν στη θέση τους.

Γενικά οι Μάΐσσες είναι καλές^- γι αυτό, ή κατ' ευφημισμό, τις ονό­μαζαν: πού είν' άπ' εμάς καλλίον . Μερικές όμως ήσαν κακές και ονομάζονταν  τσσιαζούδες ή περήδες. Έτσι ονομάζονται και σήμερα μερικές κακές γυναίκες, και χαϊδευτικά τά έξυπνα και χαριτωμένα κοριτσάκια ή οι νέες.

Οι κακές μάγισσες κατεβαίνουν άπό τήν καπνοδόχο τή νύχτα στα σπίτια, παίρνουν τα μικρά παιδιά άπό τήν κούνια, τά λούζουν και υστέρα  τά πνίγουν, λέγοντας: Τό κρίμα ‘σ ή μάνα σ νά έχχ' άτο.

Γιά τό λόγο αυτό  επί 40 μέρες μετά τον τοκετό δέν έσβηναν τή λάμπα ή τή φωτιά. Επειδή όμως από τήν πολλή προσοχή και περιποίηση τά παιδιά γίνονταν καχεκτικά και κακομαθημένα γι αυτό άπό αντίδραση έπλασαν και τήν παροιμία: Τήν  Μάϊσσαν π' έφοέθεν παιδί ν 'κ έστάθεν άτεν  δηλ. δέν πρέπει νά φοβάσαι και  πολύ πολύ τήν Μάϊσσαν.

Οι Μάϊσσες κακοποιούν αόρατες:  Έναν ήμέραν έκράτναν τήν Κιαλιασσίναν νά μη πάει χάται. Διέξτε άτς, έχπασαν τά μαλλία μ, έκούζνεν. Όντάν τερούν έναν βούραν μαλλία έχπάγαν άς σό κιφάλν άτς και έπέγναν σου ούρανόν κιάν.

Όταν ό άνθρωπος περνά άπό μέρη οπού συχνάζουν ή κατοικούν Μάϊσσες, ακούει τον ήχο τών μουσικών οργάνων και τά ποδοκροτήματα τών χορευτών. Βλέπει και τά κεριά τους.

Κάποτε και τον λιθοβολούν, χωρίς όμως νά τον αγγίσουν οί πέτρες, διότι οί Μάϊσσες χαριεντίζονται μαζί του. Ό άνθρωπος μερικές φορές βλέπει τήν Μάϊσσαν σάν νύφη άμορφη και καλοντυμένη νά περπατεί μπροστά από αυτόν, και γυρίζοντας νά τού χαμογελά. Αν κατορθώσει νά τήν αγγίσει, τότε ή Μάϊσσα χάνει τή μαγική της δύναμη, δεν μπορεί  νά γίνει άφαντη ή νά φύγει και γίνεται γυναίκα του, από τό γάμο δέ αυτό γίνονται και παιδιά, όπως λέει και ό στίχος:

 Γιά Μάϊσσα μάνα εποίκε σε, γιά μαϊσσωμένον είσαι.

Οι κρυμμένοι θησαυροί είναι στην εξουσία τής Μάϊσσας, πού  τους υποδεικνύει στον αρεστό της. Ό άνθρωπος για νά βγάλει τό θυσαυρό από τή γη, πρέπει πρώτα νά θυσιάσει στο ορισμένο μέρος ένα ζώο, συνήθως πετεινό, και κατά προτίμηση μαύρο. Πρέπει νά προσέχει κανείς νά : μη πέσει στη δυσμένεια της Μάϊσσας, γιατί του στέλνει διάφορες αρρώστειες, παράλυση (γάγγρωμαν), επιληψία (σάρα), λιποθυμία, καρδιακά και άλλες φρενοπάθειες.

Όταν τις ανταμώσει κανείς, δεν πρέπει νά τις μιλήσει, γιατί παίρνε τη λαλίαν άτ . Η φοβερότερη όμως τιμωρία είναι ή μανία, οί μανια­κοί λέγονται μαϊσσωμέν, βλέπουν νά τους καταδιώκουν απαίσιες Μάϊσσες, κάμνουν κινήσεις σπασμωδικές, αφήνουν τό σπίτι τους και γυρίζουν εδώ κι εκεί, ανεβαίνουν σε γκρεμούς, καί χορεύουν σε μέρη, όπου δέν θα τολμούσε να πατήσει ανθρώπινο ποδάρι.

 Κάποτε τή στιγμή πού χορεύουν συνέρχονται για μερικά δευτερόλεπτα, καί τότε βγάζουν άπό το φόβο τους άγριες φωνές

 Ύστερα από περιπλανήσεις οι μαϊσσωμέν επανέρχονται στο σπίτι μόνοι, ή τους επαναφέρουν οι δικοί τους, γιά νά ξαναρχίσουν σε λίγο πάλι τά ίδια.

Όταν ο μαϊσσωμένος ή η μαϊσσωμέντζα καταληφθούν από μανία, τότε την γήν πηγήν εύτάγνε και εβγαίννε ας σό παραθύρ', ας σήν πόρταν, άς σό ρδανίν καί τά κλειδωμένα ακόμα σπίτια τά ξεκλειδώνουν χωρίς ανοιγάρ καί φεύγουν.

 Καί κουτσοί ακόμα γίνονται θερία, και κανείς κ’ επορεί νά στερένει άτς. Ή Καλιασσίνα μέ τ' εκείνο τό κοτσόν τό ποδάρ σ' έναν νύχταν εκατήβεν σά Σούρμενα, έδέβεν έμπροστά άς σ' όσπίτ τή θυγατερός άτς, έκούξεν άτεν 'Ελένε, Έλένε, καί έκλώστεν σοί Κοσλαράντων.

 Τή διάγνωση της μανίας τήν κάμνουν οί ανοιχτήδες, χρησιμοποιώντας μαγικά βιβλία. Μέ τή βοήθειά τους βρίσκουν πότε, πού καί άπό πού έβλάβεν άνθρωπον. Οί ίδιοι οι ανοιχτήδες ή τζιντζήδες ή τιαρβέσσ (τούρκοι ίερωμένοι) θεραπεύουν κιόλας τόν άρρωστο μέ γητέματα, ξόρκια καί άλλα δαιμονι­κά μέσα·

 Οί μαϊσσωμέν θεραπεύονται καί μέ αγιασμούς, εξορκισμούς καί λειτουργίες. Τήν αυγή της πρωτοχρονιάς οί γυναίκες προσφέρουν ως δώρο ξηρούς καρπούς ή μήλα, απίδια ή καί ρόκας καλαμποκιού ψημένα στις Μά­γισσες της βρύσης αμίλητες κατά τή μετάβαση καί τήν επιστροφή, γιά νά τις καλοπιάσουν. Τά δώρα τά τοποθετούν στο πατχάν (ντουλάπα στον τοίχο) της βρύσης.

Όταν οί άνθρωποι έβλεπαν άπό μακριά τις  Μάϊσσες θύμιαζαν, έπιναν αγιασμό ή ράντιζαν μ' αυτόν τό σπίτι τους. Οι μαύροι σκύλοι αισθάνονται τήν παρουσία τή Μάϊσσας καί γαυγίζουν βλέποντας προς τό μέρος όπου αυτή διευθύνεται.

Όταν θέλουν νά προφυλαχθούν άπό τις Μάϊσσες, αποφεύγουν νά περνούν τή νύχτα άπό μέρη, όπου υποτίθεται πώς συχνάζουν αυτές, κρατούν φως (φανάρι, δαυλό), μιλούν μέ δυνατή φωνή, τραγουδούν, απαγγέλουν τό Πάτερ ημών ή καμιά άλλη προσευχή.

Γιά κείνους πού τρομάζουν άπό τις Μάϊσσες, λέγουν: άς σοι  Μάϊσσες τσσιαρπινεύκεται.

Μερικά ξύλα πού σαπίζουν φωσφορίζουν τό ίδιο και μερικά σαπρόφυτα.

Και στα νεκροταφεία οι σάρκες ή τά κόκαλα πού σαπίζουν αναδίδουν φως. Αύτά ονομάζονται Μάΐσσας κερία.

Στάθης Αθανασιάδης

Santeos

30 ιουνη '11     13.14'