Διάφορα Ήθη & έθιμα της Σαντάς

 Οι γυναίκες μέ τά παιδιά έτρωγαν χωριστά η γιαγιά όμως μπορούσε νά φάει μέ τους άνδρες. Οταν έπιναν νερό οι γυναίκες γύριζαν το κεφάλι τους αλλού.

—      Τό ψωμί δεν τό έβαζαν ποτέ ανάσκελα.

—      "Όταν κανείς έμπαινε τήν ώρα του φαγητού, τον έλεγαν: Η πεθερά σ αγαπά σε.

—      Μετά τό σκάψιμο τον θεμελίων καινούριου σπιτιού έκαμναν τά εγ­καίνια. Ο παπάς έψαλλε αγιασμό, ο δε νοικοκύρης έσφαζε πετεινό (κατά προτίμηση μαύρο) απάνω στο θεμέλιο λίθο γιά γούρι.

—      Μόλις οί ξυλουργοί σκάρωναν τή σκεπή κάρφωναν στο υψηλότερο σημείο της ξύλινο σταυρό μεγάλο. Οί νοικοκυρές έκαμναν δώρα στους μαστόρους ορτάρια, μαντήλια, πετσέτες που κρεμούσαν από τό σταυρό και ανέμιζαν ως τό βράδυ σαν σημαίες. Κάθε φορά πού προσκόμιζαν κανένα τέτοιο δώρο, οί μαστόροι χτυπούσαν τά σκεπάρνια δυνατά και συχνά πάνω στα μαδέρια σαν νά ήθελαν νά καρφώσουν.

—      Τό πρωΐ πριν νά νιφθούν δεν χαιρετούσαν.

—      Απόφευγαν νά έχουν τά χέρια σταυρωμένα στο στήθος, που ήταν ενδεικτικό απελπισίας και έφερνε γρουσουζιά. Αν δέ έβλεπαν κανένα μέ τα χέρια σταυρωμένα έλεγαν: Εχχέρεψες και έσταύρωσες τά χχέρια σ.

—      Όταν έρχονταν κανένας πού είχε καιρό νά επισκεφθεί, έλεγαν: Θ’' άλευρώνομε σε ή που θά γράφτομ' άτο; Γράψτε άτο σ’ άπανωθύρ.

—      Οταν ζητούσες πράγμα πού χάρισες έλεγαν: Δις και παίρτς και πας σην κόλασην.

—      Όταν μετά τό πίρριφτμαν τών ψωμιών έκλειναν τήν πόρτα του φούρνου, έκαμναν μέ τήν πιρρίφτεν τό σημείο του σταυρού, χτυπώντας το στις 4 πλευρές τής πόρτας.

—      Γιά νά φιλοτιμήσουν τά παιδιά νά τους κάμουν κανένα θέλημα, έ­λεγαν: Δέβα, ρίζα ‘μ κι ογώ σή χαρά ‘σ θά κουβαλώ τό νερόν μέ τό κοσσκίν.!

—      Τό θερινό ηλιοστάσιο συμπίπτει μέ τον εορτασμό τής Γέννησης  Ιωάννου του Προδρόμου, τό χειμερινό μέ τις γιορτές τών Χριστουγέννων. Κοινό γνώρισμα του εορτασμού όλων τών Ελλήνων και όλων τών λαών είναι τά άναμμα φωτιάς. Στή Σαντά μέ πράσινα κλαδιά έλατου, επάνω από τά οποία πηδούσαν τά παιδιά.

Συνηθισμένη ήταν και ή τοποθέτηση κούτσουρου στο τζάκι κατά τα Χριστούγεννα και τό Νέον έτος (Καλαντοκούρ), πού εδώ ονομάζεται αλ­λού μαμμή, αλλού μπάμπω κι άλλου αλλιώς.