Τα έθιμα του Πάσχα

Μεγάλη Εβδομάδα.

Ήταν αφιερωμένη στην καθαριότητα και τα­κτοποίηση του σπιτιού. Ολα τά σκεύη και τά πράγματα έπρεπε να ανασταθούν, να εξαγνισθούν, δηλ. νά καθαρισθούν, νά ανανεωθούν και στάβλοι και ζώα και αγροί.

Αν δεν πρόφθαιναν νά τρίψουν και καθαρίσουν τά σκεύη μέ στάχτη ή σαπουνάδα, έπρεπε τουλάχιστο νά τά σκουπίσουν και νά τά μετατοπίσουν.

Κουβαλούσαν τήν κοπριά από τήν αυλή, σκούπιζαν (επερδόνιζαν) και καθάριζαν το σπίτι, την αυλή, τον αχυρώνα, τό στάβλο.

Τά αυγά έπρεπε νά τοποθετηθούν κάτω από τήν αγία Τράπεζα κατά τά Δώδε­κα - Βαγγέλια και νά μείνουν εκεί ως τήν απόλυση του Πάσχα, οπότε τά έπαιρναν.

Μερικοί έβαζαν μέ τ’ αυγά και λίγο αλάτι (ευχχιασμένον άλας και ωβά) . Τό αλάτι το μεταχειρίζονταν ώς ξόρκι κατά τής βασκανίας.

Τη Μεγάλη Πέμπτη τό πρωί έφερναν πίτας στήν εκκλησία, όχι κόλλυβα.

Τή Μεγάλη Παρασκευή περνούσαν κάτω από τον Επιτάφιο υπήρχεν ή πρόληψη ότι: οι κακοί δέ μπορούσαν νά περάσουν, διότι τους εμποδίζουν τα κέρατα τους, έπρεπε να έρθει από πίσω κάποιος καλός να τους σπρώξει για να περάσουν.

Πάσχα - Λαμπρή.

Η Λαμπρή συμβόλιζε στόν Πόντο την απο­λύτρωση του έθνους από τή δουλεία και την ταπείνωση. Πήγαιναν στην εκκλησία μεσάνυχτα.

Κατά τό Δοξαστικό Αναστάσεως ημέρα. . . έκαμναν ασπασμό όλοι και οί μαλωμένοι υποχρεωτικά συμφιλιώνονταν.

Οι τουφε­κιές και οι καμπάνες δεν σταματούσαν, αλλά εξακολουθούσαν όλην τήν ήμε­ρα. Μόλις γύριζαν από τήν εκκλησία έσπαναν και έτρωγαν τ' ευχχιασμένον τ' ωβόν λέγοντας:

Ση Χριστού τ' όνεμαν και ση διαβόλ' τή σπάσ. Μέ τ' ευχχιασμένον τ' ώβόν δέν τσούγκριζαν, διότι τό σπασμένο έπρεπε νά τό πά­ρει ο νικητής, εκτός εάν συμφωνούσαν νά φάει έκαστος τό αυγό του.

Στο σπίτι τή μουσκαρί τό κρέας βραστό αντικαθιστούσε τ' αρνί της σούβλας. Οι χοροί γίνονταν στ' αλώνια, αν δεν έκαμνε κακοκαιρία.

Τα τσουγκρίσματα των αυγών εξακολουθούσαν ως τήν Ανάληψη. Στη δεύτερη Ανά­σταση έβγαιναν έξω από τις ενορίες:

Οι Πινιατιάντ καί  Ισσχανάντ ως τ’ Αραπάντων τά χοζάνια, οι Κάθε χωρέτ ως τοί Κοσλαράντων, οί Κοσλαράντ ως τή Κατσσά, οι Ζουρνατζζιάντ σά Κερχανάδας, οι Τζζακαλάντ ώς τοί Πισστοφάντων τό ρακάν.

Τότε κάθε ενορία προσπαθούσε νά κάψει περισσότερο μπαρούτι, νά πατεί τ' άλλα τα χωρία. Τήν ημέρα αυτή έκαιαν καί τον διάβολον ή τον εβραίον στην άκρη του αλωνιού όπου χόρευαν κάρφωναν ένα μακρύ φυντάνι (μαρτάκ).

Στην κορυφή του έδεναν ομοίωμα ανθρώπου: σακί γεμάτο μέ χόρτα, ξύλο διαμπερές για χέρια, κι ένα κουρέλι σφαιρικό γιά κεφάλι. Μέ τους πυροβολισμούς άναβε και καιόταν.

Τήν πρώτη μέρα έκαμναν επίσκεψη μόνο στου παπά, στου επιτρόπου καί στο σπίτι εκείνων που είχαν νεκρό εκείνο τό χρόνο.

Σ’ όλα τά σπίτια τούς πρόσφεραν κόκκινα αυγά, τα οποία τήν ίδια στιγμή τά τσούγκριζαν.

Αφού δοκίμαζαν στα δόντια τήν αντοχή των αυγών τους, γιά νά πείσει ο ένας τον άλλο έλεγε:

Νά τ’ ωβό ‘μ καί κάθκα.

Παίρω τ' ώβό ‘σ και κάθουμαι. Μερικοί πονηροί τρυπούσαν τ’ ‘’αυγό μέ βελόνη και έβαζαν μέσα πίσσα (πισσιάνος). Άλλοι τά έψηναν στη χόβολη μέ τή μύτη προς τά κάτω.

Τή δεύτερη μέρα έπαιρναν γραμμή όλα τά σπίτια καί του πιο φτωχού καί της χήρας.

Στην ενορία Πινατάντων όλοι οι άνδρες πήγαιναν μαζί μια παρέα.

Από τή Λαμπρή ώς τήν Ανάληψη ο χαιρετισμός ήταν Χριστός Ανέστη - Αληθώς ανέστη ή Αληθινός ανέστη. Λαμπροήμερα ονομαζόταν ή Διακαινήσιμη εβδομάδα.

Στα τριήμερα τό τραπέζι ήταν στρωμένο, αρματωμένο και δεν τό σήκωναν. Όλην αυτή τήν εβδομάδα δεν δούλευαν (εύκαιρον εβδομάδα, ντο σπείρτς 'κι φυτρών, ήταν αφιερωμένη στους χορούς και στα γλέντια.

Την Παρασκευή της Ζωοδόχου Πηγής γιόρταζε ή ενορία Τζζιακαλάντων. Κατά το διάστημα Λαμπρής - Ανάληψης πίστευαν  ότι οί νεκροί ,ανασταίνονταν και ήσαν γύρω τους.

Της Μεσοπεντηκοστής δεν δούλευαν, για νά μη πλεθύννε τα πεντικούδια.

Τ’ Ανάληψης. Κάτω από τό παρχάρι «τη Σπυριδίνας τό γίρτ» υπήρχε καλύβα αστέγαστη της Ανάληψης και πλάϊ της σιδηρούχα νερά - αγιάσματα, πού ήσαν ή κολυμπήθρα του Σιλωάμ.

 Κι εγώ είχα τσαφίον (κνησμό) στις κνήμες μου, τρεις φορές μπήκα στα αγιάσματα, πλύθηκα και θεραπεύτηκα.

Από τό μεταλλικό νερό; Από αυθυποβολή; Δεν ξέρω.

Τ’ ημεροθανάτ. Παραμονή της Πεντηκοσπής. Έκαμναν κόλλυβα και δεν δούλευαν, για να αποθάννε ήμερα, χωρίς βάσανα.

Της Πεντηκοστής. Μεγάλη γιορτή φύλλον 'κ ελαΐσκουτον. Βάλεν τό καρυδόφυλλον και φά τήν εβδομάδαν,  η ερχόμενη βδομάδα ήταν λιτία--απάσκα, διότι από τήν άλλη αρχίζει ή νηστεία των 'Αγ. Αποστόλων. Το καρυδόφυλλο, που είναι σύνθετο φύλλο, έπρεπε νά εχει περιττό αριθμό φύλλων γιά γούρι.

Τ' άεΠνεμάτ. Αργία, πήγαιναν στα παρχάρια.